Ευρετήριο Άρθρου

Pin It
 

ΡΗΤΟΡΕΣ




ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 5ος - 4ος αιώνας π.Χ.

1. ΣΤΗΣΙΜΒΡΟΤΟΣ Ο ΘΑΣΙΟΣ
(5ος αιώνας π.Χ.)
Θάσιος συγγραφέας και σοφιστής που έζησε στην Αθήνα στους χρόνους του Κρίμωνα. Έγραψε εναντίον του Περικλή και άλλων δημοσίων αντρών. Σώζονται αποσπάσματα από το βιβλίο του «Περί Θεμιστοκλέους και Θουκυδίδου και Περικλέους». Έγραψε επίσης και για την Ομηρική ποίηση. Ο ιστορικός Θουκυδίδης είχε χρησιμοποιήσει πολλές από τις πολιτικές πληροφορίες του.

2. ΘΡΑΣΥΜΑΧΟΣ (β’ μισό του 5ου αιώνα π.Χ.)
Ρήτορας της αρχαιότητας και σοφιστής φιλόσοφος, κήρυκας της σχετικότητας των νόμων. Η καταγωγή του ήταν από την Χαλκηδόνα του Βοσπόρου αλλά το πεδίο της δραστηριότητάς του ήταν η Αθήνα. Η ρητοροδιδασκαλία του επικεντρώθηκε κυρίως σε μαθήματα για την τεχνική του λόγου αλλά και σε συμβουλευτικές παραινέσεις δικανικού χαρακτήρα. Όσο για την δική του θεώρηση των κοινών συνοψίζεται στην άποψη ότι οι νόμοι δεν είναι παρά η έκφραση των συμφερόντων εκείνων που διαχειρίζονται το πολίτευμα. Έτσι κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το σύστημα των κοινωνικών και ηθικών αρχών είναι σχετικό, αφού εξαρτάται από τη βούληση και επιβολή των εκάστοτε ισχυρών. Από τα έργα που κατέλειπε σώζονται ορισμένα μόνο αποσπάσματα («Μεγάλη τέχνη», «Περί Πολιτείας», «Υπέρ Λαρισαίων»).

3. ΠΕΡΙΚΛΗΣ (494/495-429 π.Χ.)
Ήταν Αρχαίος Έλληνας πολιτικός, ρήτορας και στρατηγός του 5ου αιώνα π.Χ., γνωστού και ως «Χρυσού Αιώνα», και πιο συγκεκριμένα της περιόδου μεταξύ των Περσικών Πολέμων και του Πελοποννησιακού Πολέμου. Η δύναμη, η δόξα και η φήμη την οποία χάρισε στην Αρχαία Αθήνα, δικαιώνουν απόλυτα το χαρακτηρισμό του Χρυσού Αιώνα. Η εποχή στην οποία ήταν κύριος της πολιτικής ζωής της Αρχαίας Αθήνας, δηλαδή μεταξύ του 461 π.Χ. και του 429 π.Χ., ονομάζεται μέχρι σήμερα “Εποχή του Περικλή”. Υπήρξε μέγας προστάτης των τεχνών, της λογοτεχνίας και των επιστημών, και ο βασικός υπεύθυνος για το γεγονός ότι η Αθήνα έγινε το πολιτιστικό και πνευματικό κέντρο του αρχαίου κόσμου. Ως μεγαλύτερη κληρονομιά που άφησε ο Περικλής θεωρούνται τα έργα τέχνης του Χρυσού Αιώνα της Αθήνας αλλά και τα λογοτεχνικά έργα της εποχής του, που διασώθηκαν μέχρι σήμερα.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΛΟΓΟΣ»

01 epitafios logos













Αρχαίο κείμενο:


keimeno 01

Μετάφραση:


35. «Ο περισσότεροι π σους χουν μιλήσει π τ βμα ατό, παινον τν νομοθέτη πο πρόσθεσε στ λλα μέρη τς τελετς τν κφώνηση λόγου, γιατ θεωροΰν πς εναι ραίο ν γίνεται παινος τν νεκρν το πολέμου στν ταφή τους. γ τολμ ν πιστεύω πς νδρες πο δοξάστηκαν μ τ ργα τους, μ ργα μόνο θά ταίριαζε ν τιμηθον, ργα πως δημόσια ατ τοιμασία πο βλέπετε δ, γύρω π τν τάφο τους, κα μ' ατν τν τρόπο ν μν κινδυνεύη δόξα πολλν π τν κτίμηση νός μόνο νθρώπου, πο σως στερήση, σως περβάλη. Δύσκολο εναι ν μιλήση κανες πως ταιριάζει σ θέμα που χρειάζεται κόπος γι ν γίνη πιστευτ κα πλή λήθεια. Γιατ ενοϊκς κροατής, πο ξέρει τ πράγματα, θά θεωρήση τ σα κούει κατώτερα π σα θέλει κα περιμένει ν' κούση, ν κροατς πο δν τ ξέρει, θά νομίση, π φθόνο, πς λέγονται περβολές ν τύχη κι κούση κάτι πο εναι νώτερο π τς δυνάμεις του. Τν παινο γι τος λλους τν νεχόμαστε τόσο μόνο σο πιστεύομε πς κ' μες ο διοι θά μπορούσαμε ν τν ξίζωμε. Καθετ πο εναι νώτερό μας, π φθόνο, δν τ πιστεύομε. φο μως ο παλιοί θεώρησαν πς συνήθεια εναι σωστή, πρέπει κ' γ ν συμμορφωθ μ τν νόμο κα ν προσπαθήσω ν κανοποιήσω, σο μπορ, τν πιθυμία κα τν προσδοκία το καθενός σας.

36. »Θ' ρχίσω π τος προγόνους μας. Δίκαιο κα σωστ σ τέτοια ρα ν τος κάνωμε τν τιμ τς μνήμης. Γιατ π γενι σ γενι ο διοι πάντα ζησαν σ' ατὴν τ γ καλ χάρη στν νδρεία τους μς τν παράδωσαν λεύθερη. παινος ταιριάζει στος προγόνους μας, λλ κόμα μεγαλύτερος στος πατέρες μας. μόχθησαν γι ν προσθέσουν σ' κενα πο κληρονόμησαν τν ση ξουσία κα δύναμη μς φκαν. λλ κ' μες ο διοι, σοι εμαστε σ ριμη λικία, αξήσαμε τν δύναμη τς πολιτείας κα τς δώσαμε πόλυτη ατάρκεια κα σ καιρ ερήνης κα σ πόλεμο. Δν θά μακρυγορήσω γι τ πολεμικ κατορθώματα πο μς δωσαν τν σημεριν μας κυριαρχία οτε γι τς πιδρομές, βαρβαρικς λληνικές, πο ποκρούσαμε μες κα ο πατέρες μας. Ατ σς εναι γνωστ κα θ τ παραλείψω. λλ πρν ρθω στν παινο τν νδρείων ατν, θέλω πρτα ν μιλήσω γι τος θεσμος κα τς ρχς πο χομε φαρμόσει γι ν προσδώσωμε στν πολιτεία τ σημερινό της μεγαλεο, γιατ νομίζω πς σ τέτοια στιγμ ταιριάζει ν επωθον ατ κα εναι φέλιμο ν τ' κούσουν σοι πολίτες ξένοι εναι συγκεντρωμένοι δ.

37. »Τ πολίτευμα πο χομε σ τίποτε δν ντιγράφει τ ξένα πολιτεύματα. ντίθετα, εμαστε πολ περισσότερο μες παράδειγμα γι τος λλους παρ μιμητς τους. Τ πολίτευμά μας λέγεται Δημοκρατία, πειδ τν ξουσία δν τν σκον λίγοι πολίτες, λλ λος λαός. λοι ο πολίτες εναι σοι μπροστ στν νόμο γι τς διωτικές τους διαφορές. Γι τ δημόσια ξιώματα προτιμνται κενοι πο εναι κανο κα τ ξίζουν κα χι κενοι πο νήκουν σ μι ρισμένη τάξη. Κανείς, ν τύχη κα δν χει κοινωνικ θέση ν εναι φτωχός, δν μποδίζεται γι' αυτ ν πηρετήση τν πολιτεία, ν χη κάτι ξιο ν προσφέρη. Στ δημόσια ζω μας εμαστε λεύθεροι, λλ κα στς καθημερινς μας σχέσεις δν ποβλέπομε νας τν λλο, δν θυμώνομε μ τν γείτονά μας ν διασκεδάζη κα δν το δείχνομε ψη πειραγμένου πού, ν σως δν τν βλάφτη, μως τν στενοχωρεί. ν, στόσο, αυστηρότητα λείπη π τν καθημερινή μας ζωή, στ δημόσια πράγματα, π σωτερικ σεβασμό, δν παρανομομε. Σεβόμαστε τος ρχοντες, πειθαρχομε στος νόμους, καί, μάλιστα, σ σους χουν γίνει γι ν προστατεύουν τος δυνάτους κα σους πού, ν κα γραφοι, εναι ντροπ ν τος παραβαίνει κανείς.

38. »Μ συχνς θυσίες κα γνες φροντίσαμε ν μετριάζωμε τος κόπους τς ργασίας κα ν ξεκουράζωμε τ πνεμα μας. χομε εχάριστη διωτικ καθένας μας ζω κ' πόλαυσή της ποδιώχνει τν στενοχώρια. κταση τς κυριαρχίας μας εναι τόσο μεγάλη, στε μπορομε κα φέρνομε π τν πσα γ τ πάντα κ' τσι χαιρόμαστε τ ξένα γαθ σο κα τ δικά μας.

39. »Κα στ πολεμικ πράγματα διαφέρομε πό τος χθρούς μας. πόλη μας εναι φιλόξενη γι λους τος νθρώπους κα δν πάρχει σέ μς νόμος ξενηλασίας πο ν έμποδίζη τν ξένο ν μάθη ν δ κάτι πο θ μποροσε, ν δν ταν κρυφό, ν φελήση τν χθρό μας πο θ τ βλεπε. Κα τοτο, πειδ πιστεύομε περισσότερο στν ξία μας παρ σ μυστικς τοιμασίες κα στρατηγήματα. Κα στν νατροφή, ν ο χθροί μας π' τά μικρά τους χρόνια ποβάλλονται στν πι σκληρ κγύμναση, μες χομε εχάριστη ζωή, χωρς γι' αυτ ν στερομε στ ν ντιμετωπίζουμε τος διους κινδύνους. Κα ν πόδειξη. Ποτ ο Λακεδαιμόνιοι δν κάνουν, μόνοι τους, πιδρομς δ, στ γ μας. ρχονται πάντα μ τος συμμάχους τους. ν μες, μόνοι εσβάλλομε σ χθρικς χρες κα τίς περισσότερες φορς νικομε εκολα, σ ξένη γ, κείνους πο περασπίζονται τ δια τους τ σπίτια. χθρός μας κανες δν χει, ς τώρα, ντικρύσει, συγκεντρωμένη, λόκληρη τ δύναμή μας, φο μες κα ναυτικ πρέπει ν πανδρώνωμε κα στρατ ν στέλνωμε σ πολλ μέρη. ν χθρς συνάντηση κάπου να μικρ μέρος τς δύναμής μας, καυχιέται, ν νικήση, πς κατατρόπωσε λόκληρο τν στρατό μας. ν νικηθ, διαδίδει πς βρέθηκε ντιμέτωπος μ λες τς δυνάμεις μας. ντικρύζομε τος κινδύνους πρόθυμα κι χι μ βαρι καρδιά. Τος ντικρύζομε π νδρεία περισσότερο παρ π πακο σ κάποιο νόμο κα τοτο εναι γι μς κέρδος μεγάλο, γιατ δέν θλιβόμαστε π πρν γι τς συμφορς πο σως ρθουν, κι μως, ταν ρθουν, δν εμαστε λιγότερο γενναοι π κείνους πο παιδεύονται διάκοπα.

40. »Ατά εναι, μαζ μ πολλ λλα, πο κάνουν θαυμαστ τν πόλη μας. γαπομε τ ραο, λλά μένομε πλο κα φιλοσοφομε χωρς ν εμαστε νωθροί. Τν πλοτο μας τν χομε γι ν τν χρησιμοποιομε σ ργα κα χι γι ν τν καυχιόμαστε. Δν θεωρομε ντροπ τ φτώχεια. Ντροπ εναι ν μν τν ποφεύγη κανες δουλεύοντας. Ο διοι, μες, φροντίζομε κα τς διωτικς μας ποθέσεις κα τ δημόσια πράγματα κ' ν καθένας μας φροντίζει τς δουλειές του, τοτο δν μς μποδίζει ν κατέχωμε κα τ πολιτικά. Μόνο μες θεωρομε πς εναι χι μόνον διάφορος, λλ κα χρηστος κενος πο δν νδιαφέρεται στ πολιτικά. μες ο διοι κρίνομε κι ποφασίζομε γι τ ζητήματά μας κα θεωρομε πς λόγος δν βλάφτει τ ργο. ντίθετα, πιστεύομε πς βλαβερ εναι τ ν ποφασίζη κανες χωρς ν χει φωτιστ. Διαφέρομε π τος λλους κα σ τοτο. Εμαστε τολμηροί, κι μως ζυγίζομε καλ τν κάθε πιχείρησή μας, ν τος λλους γνοια τος κάνει θρασες κ' γνση ναποφάσιστους. κενοι πρέπει ν κρίνωνται γενναιότεροι, σοι ξέρουν καλ ποι εναι τ εχάριστο κα ποι τ φοβερ κι μως δν προσπαθον ν' ποφύγουν τν κίνδυνο. Κα στν διάθεση μας πέναντι στος ξένους διαφέρομε π' τος πολλούς, γιατ ποκτομε φίλους εεργετώντας τους κα χι περιμένοντας π' ατος κάποιο καλό. φιλία το εύεργέτη εναι πι σταθερή, γιατ προσπαθε ν διατηρή- ση τν δεσμό του μ τν λλο, ν κενος πο χρωστάει χάρη εναι λιγότερο πρόθυμος, θεωρώντας τν εγνωμοσύνη του σν χρέος κι χι σάν ασθημα. Μόνοι μες σκορπομε πλόχερα τς εεργεσίες μας, χι π συμφεροντολογικούς πολογισμούς, λλ π φιλελεύθερη γενναιοδωρία.

(μετάφραση Άγγελος Σ. Βλάχος)


4. ΓΟΡΓΙΑΣ Ο ΛΕΟΝΤΙΝΟΣ (483-376 π.Χ.)
Σημαντικός εκπρόσωπος της ρητορικής τέχνης, σοφιστής και σύγχρονος του Πρωταγόρα και του Σωκράτη. Γεννήθηκε στους Λεοντίνους και επηρεάστηκε σημαντικά από την σκέψη της Ελεατικής σχολής και ιδιαίτερα την σκέψη του Εμπεδοκλή, με τον οποίο φέρεται ότι είχε σχέσεις. Περιπλανώμενος, όπως οι περισσότεροι των σοφιστών, ο Γοργίας εμφανίζεται στην Αθήνα στην περίοδο κορύφωσης της δόξας του, όπου ασκεί σημαντική επίδραση στη διαμόρφωση της αττικής πεζογραφίας και ποίησης. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του έζησε στην Θεσσαλία, όπου και πέθανε σε βαθύ γήρας σε πλήρη πνευματική διαύγεια. Διασώθηκαν ακέραιοι δύο σύντομοι λόγοι του: Ο «Ελένης εγκώμιον» και η «Υπέρ Παλαμήδους Απολογία».

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΕΛΕΝΗΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 02

Μετάφραση:

Αν όμως την άρπαξαν με την βία και άσκησαν πάνω της βία παράνομη και προπηλακίσθηκε άδικα, είναι φανερό ότι αυτός που την άρπαξε της έκανε με την προσβολή του κακό, ενώ εκείνη, που την άρπαξαν, υπέφερε από την προσβολή. Αξίζει λοιπόν ο βάρβαρος που διέπραξε το βάρβαρο εγχείρημα, και με τον λόγο και με τον νόμο και με τις πράξεις, και να κατηγορηθεί με τον λόγο και να ατιμασθεί με τον νόμο και να τιμωρηθεί με πράξεις· ενώ αυτή που έπεσε θύμα βίας και στερήθηκε την πατρίδα της και απορφανίστηκε από τους φίλους της, τί, δεν είναι σωστό να την λυπηθούμε μάλλον παρά να την κακολογούμε; Γιατί αυτός διέπραξε πράγματα φοβερά, ενώ εκείνη τα υπέστη· είναι λοιπόν σωστό να την πονέσουμε αυτήν και να μισήσουμε εκείνον.
Αν όμως ήταν ο λόγος που την έπεισε και εξαπάτησε την ψυχή της, ούτε σ αυτήν την περίπτωση είναι δύσκολη η υπεράσπιση και η ανασκευή της κατηγορίας ως εξής: Ο λόγος είναι ένας μεγάλος δυνάστης, που ενώ έχει το πιο μικρό και αφανές σώμα, επιτελεί τα έργα τα πιο θεϊκά· γιατί μπορεί και τον φόβο να σταματήσει και την λύπη να διώξει και χαρά να προκαλέσει και τον οίκτο να αυξήσει. Και θα δείξω ότι έτσι είναι αυτά.Αλλά πρέπει να το δείξω στους ακροατές μου και μέσω της πεποίθησης· θεωρώ και ονομάζω όλη την ποίηση λόγο που έχει μέτρο· όποιοι την ακούν, εισχωρεί μέσα τους φρίκη γεμάτη φόβο, οίκτος όλο δάκρυα, πόθος όλο λαχτάρα, και η ψυχή, με τα λόγια, παθαίνει η ίδια αυτά που ξένα πράγματα και σώματα παθαίνουν στις ευτυχίες και στις δυστυχίες τους.Ας στραφώ τώρα από τον ένα λόγο στον άλλο. Και οι θεϊκές επωδές που λέγονται με λόγια προξενούν ηδονή και διώχνουν την λύπη· γιατί όταν η δύναμη της επωδής αναμιχθεί με την πίστη της ψυχής, την θέλγει, την πείθει και την μεταβάλλει με τη μαγεία της. Και έχουν εφευρεθεί δύο ειδών τέχνες, η γοητεία και η μαγεία, οι οποίες συνίστανται σε σφάλματα της ψυχής και εξαπατήσεις της πίστης.Πόσοι δεν έχουν πείσει ή δεν πείθουν τόσους και τόσους για τόσα πράγματα, πλάθοντας έναν ψευδή λόγο! Γιατί αν οι πάντες είχαν για τα πάντα, μνήμη για τα περασμένα, συνείδηση για τα παρόντα και πρόγνωση για τα μελλοντικά, ο λόγος δεν θα εξαπατούσε έτσι· στην πραγματικότητα όμως δεν είναι εύκολο ούτε να θυμόμαστε το παρελθόν, ούτε να έχουμε γνώση του παρόντος, ούτε να μαντεύουμε το μέλλον· έτσι, για τα περισσότερα ζητήματα οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν σύμβουλο της ψυχής τους την πίστη. Επειδή όμως η πίστη είναι σφαλερή και αβέβαιη, οδηγεί όσους την χρησιμοποιούν σε σφαλερές και αβέβαιες επιτυχίες.Ποια αιτία λοιπόν μας εμποδίζει να θεωρήσουμε ότι η Ελένη ήρθε στην Τροία χωρίς την θέλησή της, το ίδιο όπως αν αρπάχτηκε από απαγωγέων την βία; Αφού η επίδραση της πειθούς, αν και δεν έχει του εξαναγκασμού την μορφή, έχει την ίδια μ αυτόν δύναμη. Γιατί ο λόγος που έπεισε την ψυχή εξανάγκασε και αυτήν την οποία έπεισε να πιστέψει αυτά που λέχθηκαν και να συγκατατεθεί σ αυτά που έγιναν. Αυτός λοιπόν που την έπεισε, εφόσον την εξανάγκασε, διέπραξε αδίκημα, ενώ αυτήν που πείσθηκε, εφόσον εξαναγκάστηκε από τον λόγο, άδικα κατηγορείται.Και για να αντιληφθεί κανείς ότι η πειθώ, όταν προστεθεί στο λόγο, προκαλεί και στην ψυχή την εντύπωση που θέλει, πρέπει να μελετήσει, πρώτον, τα λόγια των κοσμολόγων,οι οποίοι, αντικαθιστώντας την μια πεποίθηση με την άλλη, απορρίπτοντας την μια και εφαρμόζοντας την άλλη, καθιστούν τα απίστευτα και άδηλα φανερά στα μάτια της πίστης· δεύτερον, τους υποχρεωτικούς στους δικαστικούς αγώνες λόγους, όπου ένας με τέχνη γραμμένος λόγος τέρπει και πείθει ένα μεγάλο πλήθος, κι ας μην λέει την αλήθεια· και τρίτον, τους διαγωνισμούς των φιλοσοφικών λόγων, στους οποίους φανερώνεται, μεταξύ άλλων, ότι η ταχύτητα της σκέψης κάνει ευμετάβλητη την πίστη σε μια πεποίθηση.
Και η δύναμη του λόγου είναι για την ψυχή ό,τι τα φάρμακα για την φύση των σωμάτων. Γιατί όπως κάθε φάρμακο εξάγει από το σώμα διαφορετικούς χυμούς, και άλλα σταματούν την αρρώστια ενώ άλλα τη ζωή, έτσι και οι λόγοι, άλλοι δίνουν στους ακροατές τους θάρρος, και άλλοι φαρμακώνουν και μαγεύουν την ψυχή με ένα είδος δόλιας πειθούς.

(μετάφραση Π. Καλλιγάς)


«
ΥΠΕΡ ΠΑΛΑΜΗΔΟΥΣ ΑΠΟΛΟΓΙΑ»

Αρχαίο κείμενο:

eikona 03

Μετάφραση:

Αλλά έστω ότι έγιναν αυτά που δεν έγιναν. Συναντηθήκαμε, μιλήσαμε, συνεννοηθήκαμε, πήρα απ αυτούς χρήματα, τα πήρα κρυφά και τα έκρυψα. Θα έπρεπε μετά να κάνω αυτά για τα οποία έγιναν όλα τούτα. Και αυτό είναι ακόμα πιο αδύνατον απ τα όσα ανέφερα προηγουμένως. Γιατί θα είχα ενεργήσει είτε μόνος μου είτε μαζί με άλλους· αλλά η πράξη αυτή χρειάζεται περισσότερους από έναν. Μαζί με άλλους λοιπόν; Με ποιούς; Με τους συντρόφους μου προφανώς. Και τί, με τους ελεύθερους ή με τους δούλους; Γιατί οι ελεύθεροι σύντροφοί μου είσαστε εσείς. Ποιός λοιπόν από σας το γνωρίζει; Ας το πει. Από την άλλη μεριά πώς να πιστέψει κανείς ότι χρησιμοποίησα δούλους; Γιατί αυτοί καταγγέλλουν και από μόνοι τους προκειμένου να κερδίσουν την ελευθερία τους, αλλά και όταν εξαναγκαστούν με βασανιστήρια. Και η πράξη η ίδια με ποιόν τρόπο θα μπορούσε να γίνει; Προφανώς θα έπρεπε να φέρω μέσα στο στρατόπεδο δυνάμεις εχθρικές, ανώτερες από σας· πράγμα αδύνατον. Γιατί με ποιόν τρόπο θα τους έβαζα μέσα; Μήπως από τις πύλες; Μα δεν είναι στην δικαιοδοσία μου ούτε να τις κλείνω ούτε να τις ανοίγω, παρά υπάρχουν φρούραρχοι που έχουν αυτήν την αρμοδιότητα. Μήπως όμως πάνω από τα τείχη με σκάλα; Μα δεν θα με έβλεπαν; Αφού παντού είναι γεμάτο φρουρές. Μήπως λοιπόν τρυπώντας το τείχος; Μα τότε θα το έβλεπαν οι πάντες. Γιατί σε καιρό πολέμου ζούμε στο ύπαιθρο και όλοι τα βλέπουν όλα, και όλοι είναι κάτω από τα βλέμματα όλων. Επομένως μου ήταν εντελώς αδύνατον να κάνω με οποιονδήποτε τρόπο οτιδήποτε απ όλα αυτά.
Σκεφτείτε μαζί και τούτο: έστω και αν είχα, κατ
εξαίρεση, την δυνατότητα να τα κάνω όλα αυτά, με ποιό σκοπό θα ήθελα να τα κάνω; Γιατί κανείς δεν θέλει έτσι, χωρίς ανταμοιβή, να διατρέξει μέγιστους κινδύνους, ούτε να φορτωθεί το πιο μεγάλο από τα κρίματα. Αλλά τότε, ξαναγυρίζω τώρα σ αυτό το ζήτημα, για ποιόν λόγο; Μήπως για χάρη της εξουσίας; Πάνω σε σας ή στους βαρβάρους; Μα πάνω σε σας είναι αδύνατον, αφού είσαστε τόσοι πολλοί και τόσο σπουδαίοι, αφού διαθέτετε τα πιο μεγάλα προσόντα, αρετή των προγόνων, πλήθος χρημάτων, ανδρεία, υψηλό φρόνημα, βασιλική εξουσία πάνω στις πολιτείες σας. Μήπως πάνω στους βαρβάρους; Και ποιός θα μου την παρέδιδε; Και εγώ, ένας Έλληνας, με ποιά δύναμη θα έπαιρνα την εξουσία πάνω σε βαρβάρους, ένας εγώ από πολλούς; Με την πειθώ ή με την βία; Γιατί ούτε εκείνοι θα ήθελαν να πεισθούν, ούτε εγώ θα μπορούσα να τους εξαναγκάσω με την βία. Μήπως όμως επρόκειτο να την παραδώσουν πρόθυμα στην δική μου προθυμία, δίνοντας την ως αμοιβή της προδοσίας μου; Μα θα πρέπει κανείς να είναι πολύ ανόητος για να πιστέψει και να παραδεχτεί κάτι τέτοιο· ποιός θα διάλεγε την σκλαβιά από την βασιλεία, αντί για το μέγιστο αγαθό το χειρότερο κακό; Μπορεί κανείς να πει ότι τα επιχείρησα αυτά από αγάπη για τον πλούτο και το χρήμα· Όμως χρήματα έχω αρκετά και δεν χρειάζομαι πολλά· πολλά χρήματα έχουν ανάγκη όσοι ξοδεύουν πολλά και όχι αυτοί που είναι υπεράνω των ηδονών της φύσης, αλλά αυτοί που είναι σκλάβοι των ηδονών και αποζητούν να αποκτήσουν δόξα από τα πλούτη και τα μεγαλεία. Τίποτε απ αυτά όμως δεν ισχύει για μένα. Και για να αποδείξω ότι λέω την αλήθεια, επικαλούμαι ως αδιάψευστο μάρτυρα τον πρότερο βίο μου· και του μάρτυρα αυτού μάρτυρες είσαστε εσείς· γιατί σύντροφοί μου είσαστε, και έτσι τα γνωρίζετε αυτά. Αλλά ούτε για χάρη της δόξας θα επιχειρούσε κανείς τέτοιες πράξεις αν είχε λίγο μυαλό. Γιατί οι τιμές έρχονται από την αρετή, όχι από την κακία· και τί τιμή θα μπορούσε να έχει ένας προδότης της Ελλάδας; Άλλωστε δεν μου έλειπε η δόξα· γιατί με τιμούσαν οι πιο τιμημένοι για το πιο τιμημένο πράγμα: εσείς για την σοφία μου. Αλλά ούτε και για χάρη της ασφάλειας θα μπορούσε κανείς να τα κάνει αυτά. Γιατί ο προδότης είναι εχθρός για όλους: για τον νόμο, για την δικαιοσύνη, για τους θεούς, για τους περισσότερους ανθρώπους· αφού παραβαίνει το νόμο, καταλύει την δικαιοσύνη, καταστρέφει πλήθος ανθρώπων και ατιμάζει το θείο. Και τούτου η ζωή είναι εκτεθειμένη στους πιο μεγάλους κινδύνους. Μήπως όμως επιδίωκα να ωφελήσω τους φίλους μου ή να βλάψω τους εχθρούς μου; Γιατί μπορεί κανείς να κάνει άδικες πράξεις και γι αυτό. Με μένα όμως θα συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο· θα έκανα κακό στους φίλους και θα ωφελούσα τους εχθρούς. Επομένως η πράξη μου δεν θα μου απέφερε κανένα όφελος· και κανένας δεν μηχανεύεται κάτι από επιθυμία να πάθει κακό. Απομένει όμως να εξετάσουμε αν έκανα την πράξη για να αποφύγω κάτι φοβερό, οδυνηρό ή επικίνδυνο. Απ αυτά όμως κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι κάποιο ταιριάζει για την περίπτωσή μου. Όλοι κάνουν όλα όσα κάνουν για τούτα τα δύο: ή για να αποκτήσουν κάποιο κέρδος ή για να αποφύγουν κάποια ζημιά· και ό,τι μηχανεύεται κανείς έξω απ αυτά, αν το έκανα, είναι προφανές ότι θα έκανα κακό στον εαυτό μου· αφού προδίδοντας την Ελλάδα θα πρόδιδα τον εαυτό μου, τους γονείς μου, τους φίλους μου, την τιμή των προγόνων, τα πατροπαράδοτα ιερά, τους τάφους, την πιο μεγάλη πατρίδα, την Ελλάδα. Και αυτά που για όλους αποτελούν την ύψιστη αξία, αυτά θα τα είχα παραδώσει σ αυτούς που τα έβλαψαν. Αλλά σκεφτείτε και το εξής: αν τα είχα κάνει αυτά δεν θα γινόταν αβίωτος ο βίος μου; Γιατί πού θα έπρεπε να στραφώ; Στην Ελλάδα; Να υποστώ την τιμωρία απ αυτούς που έβλαψα; Ποιός θα μου χαριζόταν απ όσους θα είχαν πάθει κακό εξαιτίας μου; Να μείνω με τους βαρβάρους; Να παραμελήσω έτσι όλα τα πιο σημαντικά πράγματα, στερημένος από την πιο καλή δόξα, περνώντας την ζωή μου μέσα στην χειρότερη ντροπή, πετώντας τους κόπους που κατέβαλα στην προηγούμενη ζωή μου για την αρετή; Και αυτά εξαιτίας εμού του ίδιου, πράγμα που είναι το χειρότερο για έναν άνθρωπο, να πέφτει σε δυστυχία εξαιτίας του ίδιου του εαυτού του. Όμως ούτε και οι βάρβαροι θα μου είχαν εμπιστοσύνη· πώς, αφού θα γνώριζαν και εκείνοι ότι θα είχα διαπράξει την μεγαλύτερη απιστία, παραδίδοντας τους φίλους μου στους εχθρούς; Και χωρίς εμπιστοσύνη, ο βίος είναι αβίωτος. Γιατί αν κανείς χάσει χρήματα ή εξουσία ή διωχτεί από την πατρίδα του, μπορεί να τα ανακτήσει· όμως όποιος χάσει την εμπιστοσύνη των άλλων δεν μπορεί πια ξανά να την αποκτήσει. Αποδείχθηκε λοιπόν με όσα είπα ότι ούτε αν ήθελα θα μπορούσα, ούτε αν μπορούσα θα ήθελα να προδώσω την Ελλάδα.

(μετάφραση Νίκος Σκουτερόπουλος)

 


 

 

 

 

 
5. ΑΝΤΙΦΩΝ Ο ΡΑΜΝΟΥΣΙΟΣ (480-411 π.Χ.)
Από τον Ραμνούντατης Αττικής ήταν Αθηναίος πολιτικός μαθητής του Γοργίαπου διαπνέονταν από ολιγαρχικάιδεώδη, γεγονός που περιόρισε την πολιτική του δράση για πολλά χρόνια στην δημοκρατική Αθήνατου 5ου αιώνα π.Χ. Ο Αντιφών ήταν ο πρώτος από τους Αττικούς ρήτορεςπου προσάρμοσε το ρητορικό λόγο στη δικαστηριακή πράξη και ο πρώτος που κατέγραψε τους λόγους του, επειδή είχε συνειδητοποιήσει ότι ο έντεχνος ρητορικός λόγος, εκτός από την πρόσκαιρη συμβολή του στην εξέλιξη μιας δίκης, μπορούσε να είναι ένα λογοτεχνικό έργο με πνευματική αυτοτέλεια και διάρκεια. Έγραψε τους δικανικούς λόγους: «Περί του Ηρώδου φόνου», «Περί του χορευτού» και «Περί φαρμακείας κατά της μητρυίας». Επίσης σώζονται αποσπάσματα του λόγου «Περί μεταστάσεως», του μόνου που εκφώνησε ο ίδιος το 410 π.Χ., ως απολογία στη δίκη του για προδοσία. Ο ίδιος έμεινε στην Αθήνα, δικάστηκε και καταδικάστηκε να θανατωθεί πίνοντας κώνειο.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑΙ»

Αρχαίο κείμενο:


eikona 04

Μετάφραση:


Υποστηρίζουν οι κατήγοροι ότι το πιο λογικό ήταν αυτοί που έτυχε να περάσουν από εκεί, την ώρα που τους χτυπούσαν, να ζητήσουν να μάθουν συγκεκριμένα ποιοι ήταν οι δολοφόνοι και να ενημερώσουν τους οικείους των θυμάτων παρά να τους εγκαταλείψουν και να σπεύσουν να εξαφανιστούν. Εγώ ωστόσο έχω την άποψη ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι τόσο ατρόμητος και θαρραλέος, ώστε, αν, αργά τη νύχτα, έπεφτε πάνω σε νεκρούς που εσφάδαζαν ακόμη, δεν θα άλλαζε δρόμο και δεν θα έτρεχε να απομακρυνθεί, αλλά θα ζητούσε να πληροφορηθεί τα ονόματα των κακοποιών, εκθέτοντας σε κίνδυνο την ζωή του. Από την στιγμή όμως που εκείνοι φαίνεται ότι αντέδρασαν ό­πως ήταν αναμενόμενο να αντιδράσουν, αφενός δεν θα ήταν πλέον εύλογο να αντιμετωπίζονται ως αθώοι αυτοί που τους δολοφόνησαν για τα ιμάτια, αφετέρου εγώ παύω να θεωρούμαι ύποπτος.
Αν τώρα, συγχρόνως με τον φόνο των συγκεκριμένων, έγινε ή όχι δημόσια ανακοίνωση από τον κήρυκα για κάποιους άλλους κακοποιούς, ποιος το γνωρίζει; Ως γνωστόν, ουδείς ενδιαφέρθηκε να ερευνήσει το ζήτημα. Εφόσον πάλι παραμένει άγνωστο αν υπήρξε ή όχι ανακοίνωση, δεν είναι διόλου απίθανο να τον σκότωσαν ακόμα και αυτοί οι άλλοι κακοποιοί.
Από την άλλη, πώς μπορεί η μαρτυρία του δούλου να θεωρηθεί πιο αξιόπιστη από την μαρτυρία των ελευθέρων; Οι ελεύθεροι, ως γνωστόν, αν κριθεί ότι εψευδομαρτύρησαν, τιμωρούνται με στέρηση των πολιτικών τους δικαιωμάτων και τους επιβάλλεται χρηματικό πρόστιμο· εκείνος όμως, εφόσον δεν δόθηκε η δυνατότητα να ελεγχθεί η αλήθεια των λεγομένων του και δεν υποβλήθηκε σε βασανισμό, πού θα λογοδοτήσει; Και ποια δυνατότητα ελέγχου της αλήθειας θα υπάρχει; Από την στιγμή μάλιστα που αυτός μπορούσε να καταθέτει εκ του ασφαλούς, δεν είναι καθόλου περίεργο ότι οι κύριοί του, που είναι προσωπικοί μου εχθροί, τον έπεισαν να πει ψέματα εναντίον μου. Και θα διαπραχθεί ανοσιούργημα εις βάρος μου, αν εσείς με εξοντώσετε, βασιζόμενοι σε αναξιόπιστες επιβαρυντικές μαρτυρίες.
Υποστηρίζουν επίσης ότι είναι πιο δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι εγώ δεν ήμουν παρών στον φόνο παρά ότι ήμουν. Εγώ όμως με βάση όχι την πιθανότητα, αλλά την πραγματικότητα, θα αποδείξω ότι δεν ήμουν εκεί. Συγκεκριμένα, όσες δούλες ή δούλους έχω, τους παραδίδω όλους, προκειμένου να υποβληθούν σε βασανισμό· και αν αποδειχθεί ότι την νύχτα εκείνη δεν κοιμόμουν στο σπίτι μου ή ότι βγήκα και πήγα κάπου, παραδέχομαι ότι είμαι ο δολοφόνος.
Η νύχτα πάλι δεν είναι άγνωστη· υπενθυμίζω ότι ο άνθρωπος σκοτώθηκε στην γιορτή των Διιπολείων.
Όσο για τα πλούτη μου, που για χάρη τους είναι εύλογο, λένε, να τον σκότωσα, επειδή έτρεμα γι
αυτά, ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Εκείνοι που έχουν συμφέρον από τις ανατροπές είναι οι δυστυχισμένοι· και τούτο γιατί προσδοκούν μέσα από τις αλλαγές να αλλάξει και η δική τους δυστυχία. Αντίθετα, οι ευτυχισμένοι έχουν συμφέρον να υπάρχει ηρεμία και να διαφυλάσσουν την ευτυχία τους· γιατί όταν αλλάζουν τα πράγματα, από ευτυχείς καταλήγουν δυστυχισμένοι.
Ακόμη, ενώ διατείνονται ότι αποδεικνύουν την ενοχή μου με βάση την πιθανοφάνεια, ισχυρίζονται ότι είμαι όχι ο πιθανός, αλλά ο πραγματικός φονιάς του ανδρός. Έχει ωστόσο αποδειχθεί ότι η πιθανοφάνεια είναι πιο πολύ με το μέρος μου· γιατί και ο μάρτυρας που με ενοχοποιεί απεκαλύφθη ότι είναι αναξιόπιστος και δεν υπάρχει δυνατότητα να ελεγχθεί η αλήθεια των ισχυρισμών του και έδειξα ότι τα στοιχεία ενισχύουν την δική μου θέση, όχι τη δική του, και έχει αποδειχθεί ότι τα ίχνη του φόνου οδηγούν όχι σε εμένα αλλά σ εκείνους που οι αντίδικοι τους κηρύσσουν αθώους.

(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)

«
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΟΡΕΥΤΟΥ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 05


Μετάφραση:


Όταν ορίστηκα χορηγός για τα Θαργήλια και μου έτυχε με κλήρο ο Παντακλής ως χοροδιδάσκαλος και η φυλή Κεκροπίς, εκτός από την δική μου, φρόντισα ως χορηγός να εκπληρώνω τα καθήκοντά μου με τον κατά το δυνατόν καλύτερο και δικαιότερο τρόπο. Κατ αρχήν, στο σημείο του σπιτιού μου που προσφερόταν άριστα, διαμόρφωσα έναν ειδικό χώρο για την διδασκαλία του χορού, στον ίδιο χώρο γίνονταν οι δοκιμές και όταν είχα αναλάβει χορηγός στα Διονύσια· κατόπιν, συγκέντρωσα τα μέλη του χορού με τον καλύτερο δυνατό τρόπο: χωρίς να επιβάλω κυρώσεις σε οποιονδήποτε, χωρίς να πάρω διά της βίας ενέχυρα και χωρίς να δυσαρεστήσω κανένα· όλα έγιναν με τον πιο φιλικό και πιο ενδεδειγμένο και για τις δύο πλευρές τρόπο: εγώ επρότεινα και διατύπωνα το σχετικό αίτημα, και εκείνοι έστελναν τα αγόρια προθυμότατα.
Όταν ήρθαν τα αγόρια, τον πρώτο καιρό ήμουν απασχολημένος και δεν μπορούσα να είμαι παρών και να τα φροντίζω· συνέβη συγκεκριμένα να έχω εμπλακεί σε δικαστικό αγώνα με τον Αριστίωνα
και τον Φιλίνο και με ενδιέφερε ιδιαίτερα, από την στιγμή που είχα υποβάλει μήνυση με την διαδικασία της εισαγγελίας, να τεκμηριώσω ενώπιον της βουλής και των άλλων Αθηναίων την καταγγελία μου με αδιάσειστα στοιχεία. Εμένα λοιπόν με είχε απορροφήσει αυτή η διαμάχη· για το λόγο αυτό ανέθεσα την ευθύνη για το χορό, για οτιδήποτε χρειαζόταν στον Φανόστρατο, που είναι συνδημότης των κατηγόρων και γαμπρός μου, του έχω δώσει την κόρη μου· του ζήτησα μάλιστα να φροντίσει να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του στο έπακρο. Εκτός απ αυτόν, όρισα δύο ακόμη άνδρες, τον ένα από την Ερεχθηίδα φυλή, τον Αμεινία, στον οποίο τα ίδια τα μέλη της φυλής του έχουν επισήμως αναθέσει να συγκεντρώνει κάθε φορά τα μέλη του χορού και να έχει την ευθύνη, επειδή θεωρείται άνθρωπος ακέραιος, τον άλλο από την Κεκροπίδα φυλή, ο οποίος επίσης επί μονίμου βάσεως συγκεντρώνει, όποτε χρειάζεται, τα μέλη του χορού αυτής της φυλής· επιπροσθέτως όρισα και έναν τέταρτο, τον Φίλιππο, που είχε εντολή να προβαίνει σε αγορές και να δαπανά, αν του ζητούσε κάτι ο χοροδιδάσκαλος ή κάποιος από αυτούς ώστε τα αγόρια να έχουν άριστη φροντίδα και να μην τους λείπει τίποτα εξαιτίας της δικής μου απασχόλησης.
Έτσι ρυθμίστηκαν τα σχετικά με τη χορηγία. Και αν εν προκειμένω ψεύδομαι κάπου για να αποσείσω την ευθύνη, ο κατήγορος στην δευτερολογία του έχει την δυνατότητα να αντικρούσει οποιοδήποτε σημείο επιθυμεί·
πάντως, αυτή είναι η πραγματικότητα, συμπολίτες· πολλοί από αυτούς εδώ που στέκουν γύρω μας γνωρίζουν τα γεγονότα σε βάθος και με λεπτομέρειες και στ αφτιά τους ηχεί ακόμα η φωνή του υπεύθυνου για την ορκοδοσία και παρακολουθούν προσεκτικά τις απαντήσεις που δίνω· αυτοί εγώ θα ήθελα να αποκομίσουν την εντύπωση ότι και ο ίδιος σέβομαι τον όρκο μου και εσάς σας έπεισα να με αθωώσετε λέγοντας την αλήθεια και μόνο.
Πρώτα-πρώτα λοιπόν θα αποδείξω ότι ούτε υπέδειξα στο αγόρι να πιει το φάρμακο ούτε το ανάγκασα ούτε του το έδωσα ούτε ήμουν παρών όταν το ήπιε. Και ο λόγος που επιμένω τόσο δεν είναι να απαλλάξω τον εαυτό μου από την κατηγορία και να ενοχοποιήσω κάποιον άλλο· εγώ σαφώς και δεν ενοχοποιώ κανένα, εκτός βέβαια από την τύχη, η οποία είναι, πιστεύω, η αιτία για το θάνατο και πολλών άλλων ανθρώπων· εκείνη ούτε εγώ ούτε άλλος κανείς δεν θα μπορέσει να την εμποδίσει να έρθει όπως είναι να έρθει στον καθένα.

ΜΑΡΤΥΡΕΣ

Οι μάρτυρες, συμπολίτες, έχουν καταθέσει ήδη για την υπόθεση εκείνα που σας υποσχέθηκα· με γνώμονα αυτά και μόνο πρέπει να σταθμίσετε και όσα ενόρκως ισχυρίστηκαν οι κατήγοροι κατά τη διωμοσία και όσα ισχυρίστηκα εγώ· ποιος από τους δύο ισχυρισμούς βρίσκεται πιο κοντά στην αλήθεια και δείχνει μεγαλύτερο σεβασμό για τον όρκο; Ισχυρίζονται δε ενόρκως αυτοί μεν ότι εγώ σκότωσα τον Διόδοτο κατά το ότι εσχεδίασα τον θάνατό του, εγώ πάλι ότι δεν τον σκότωσα, ούτε με το ίδιο μου το χέρι ούτε με υποκίνηση μου. Και αυτοί εγείρουν κατηγορία εκκινώντας από το εξής, ότι δηλ. ένοχος είναι εκείνος που υπέδειξε στο αγόρι να πιει το φάρμακο ή το ανάγκασε ή του το έδωσε· εγώ ωστόσο, βασιζόμενος στις ίδιες τις κατηγορίες των κατηγόρων, θα αποδείξω ότι δεν είμαι ένοχος· γιατί ούτε του υπέδειξα ούτε του το έδωσα ούτε το ανάγκασα· επιπροσθέτως αναφέρω ότι δεν ήμουν παρών την ώρα που το έπινε. Και εάν λένε ότι ένοχος είναι όποιος έδωσε την εντολή, εγώ δεν είμαι· διότι δεν την έδωσα. Και αν λένε ότι ένοχος είναι όποιος το ανάγκασε, εγώ δεν είμαι· διότι δεν το ανάγκασα. Και αν λένε ότι την ευθύνη την φέρει εκείνος που έδωσε το φάρμακο, εγώ δεν φέρω ευθύνη· διότι δεν το έδωσα. Να κατηγορήσει βέβαια και να πει ψέματα μπορεί ο οιοσδήποτε· γιατί αυτό είναι στο χέρι του και μόνο· το να παρουσιασθούν ωστόσο ως γεγονότα πράγματα που δεν έγιναν και να εμφανισθεί ως ένοχος ο αθώος δεν εξαρτάται, πιστεύω, από τα λεγόμενα των κατηγόρων, αλλά από το τι είναι δίκαιο και ποια η αλήθεια. Γιατί για όσα βέβαια συμβαίνουν κρυφά, αν μάλιστα πρόκειται για θάνατο προμελετημένο, εφόσον δεν υπάρχουν μάρτυρες, είστε αναγκασμένοι, για τέτοιες περιπτώσεις, να σχηματίζετε γνώμη, βασιζόμενοι αποκλειστικά και μόνο στα λεγόμενα τόσο του κατήγορου όσο και του απολογούμενου· οτιδήποτε λένε πρέπει κατ ανάγκην να το κοσκινίζετε και να το αντιμετωπίζετε καχύποπτα, ακόμη και το παραμικρό, και τελικά η απόφασή σας για την υπόθεση αναγκαστικά θα στηριχθεί πιο πολύ σε εικασίες παρά σε ακριβή γνώση.
Όταν όμως κατ
αρχάς οι ίδιοι οι κατήγοροι παραδέχονται ότι ο θάνατος του αγοριού δεν οφεί
λεται σε πρόθεση ούτε σε προμελέτη, έπειτα, όταν όλα όσα έγιναν, έγιναν φανερά και μπροστά σε πολλούς μάρτυρες, και άντρες και παιδιά, και ελεύθερους και δούλους, από τις μαρτυρίες των οποίων και αν κάποιος ήταν ένοχος θα αποκαλυπτόταν με βεβαιότητα, και αν κάποιος κατηγορούσε έναν αθώο θα αποστομωνόταν.


(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)


6. ΛΥΣΙΑΣ (459/445-380 π.Χ.)
Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ρήτορες της αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Αθήνα. Έγραψε περισσότερους από 230 δικανικούς λόγους, από τους οποίους ακέραιοι έχουν σωθεί μόλις 34. Από μερικούς άλλους έχουν σωθεί αποσπάσματα. Από τους λόγους αυτούς οι περισσότεροι είναι δικανικοί (εκφωνήθηκαν στα δικαστήρια) και οι υπόλοιποι συμβουλευτικοί (εκφωνήθηκαν στη Βουλή και στην Εκκλησία του Δήμου) και επιδεικτικοί (εκφωνήθηκαν στις εορτές). Από τους σωζόμενους λόγους ένας μόνο είναι συμβουλευτικός, ο Περ τς Πολιτείας και δύο επιδεικτικοί: ο πιτάφιος και ο λυμπιακός. Οι υπόλοιποι με εξαίρεση τον ρωτικό, ο οποίος έφθασε σε μας μέσω του Πλάτωνος και εμπεριέχεται στο έργο του Φαίδρος, είναι δικανικοί, κατηγορικοί ή απολογητικοί και αναφέρονται σε ποικίλες υποθέσεις δημόσιες ή ιδιωτικές. Οι κυριότερoι: Κατ ρατοσθένους, πέρ δυνάτου, πιτάφιος, Κατ Διογείτονος κ.α.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«
ΥΠΕΡ ΑΔΥΝΑΤΟΥ»

02 yper addynatou














Αρχαίο κείμενο:

keimeno 06

Μετάφραση:

Δεν απέχω πολύ, κύριοι βουλευτές, από το να χρωστώ ευγνωμοσύνη στον κατήγορο, επειδή μου προετοίμασε αυτόν εδώ τον δικαστικό αγώνα (δίκη). Διότι προηγουμένως, αν και δεν είχα αφορμή, στην οποία να στηριχθώ και να  λογοδοτήσω για την ζωή μου, τώρα δα εξαιτίας του την έχω αποκτήσει. Και θα προσπαθήσω με το λόγο (μου) να αποδείξω, από τη μια μεριά ότι αυτός ψεύδεται και από την άλλη ότι εγώ έχω ζήσει μέχρι αυτήν ακριβώς τη μέρα άξιος για έπαινο περισσότερο, παρά για φθόνο. Γιατί για κανένα άλλο λόγο δε νομίζω πως αυτός μου προετοίμασε αυτή τη δίκη, παρά μόνο εξαιτίας  της ζήλειας (του).
Και όμως , όποιος φθονεί αυτούς που οι άλλοι ελεούν, από ποια κακία νομίζετε ότι θα μπορούσε να απέχει ένας τέτοιος (άνθρωπος); Γιατί αν  (ψεύδεται) εξαιτίας χρημάτων, με συκοφαντεί. Αν όμως, σαν να είμαι εχθρός του με εκδικείται, ψεύδεται. Διότι εξαιτίας της κακίας του εγώ ποτέ ως τώρα δεν τον είχα αυτόν ούτε φίλο, ούτε εχθρό. Ήδη λοιπόν, κύριοι βουλευτές, φανερά με φθονεί, επειδή, παρ’ όλο που έχω πέσει σε τέτοια δοκιμασία, είμαι καλύτερος πολίτης από αυτόν. Και γιατί νομίζω, κύριοι βουλευτές, πως τις αναπηρίες του σώματος πρέπει να τις γιατρεύει κανείς με τα προτερήματα της ψυχής. Αν λοιπόν θα έχω το μυαλό εξ ίσου με τη συμφορά (μου), και την υπόλοιπη ζωή μου την περάσω έτσι, σε τί θα διαφέρω από αυτόν;
Σχετικά λοιπόν μ’ αυτά, τόσα ας έχουν ειπωθεί από μένα. Και για όσα μου ταιριάζει να μιλήσω, με όσο το δυνατό λιγότερα λόγια θα μιλήσω. Ισχυρίζεται λοιπόν ο κατήγορος ότι εγώ δεν παίρνω το επίδομα από την πόλη δίκαια. Και βέβαια ότι είμαι δυνατός ως προς το σώμα και ότι δεν είμαι ένας από τους αδύνατους, και ότι γνωρίζω καλά τέτοια τέχνη, ώστε να ζω και χωρίς να μου δίνεται αυτό (το επίδομα). Και χρησιμοποιεί αποδείξεις για τη σωματική μου δύναμη, ότι ανεβαίνω πάνω σε άλογα, ενώ για την οικονομική μου άνεση από την τέχνη μου, ότι μπορώ να συναναστρέφομαι με ανθρώπους που έχουν την οικονομική δυνατότητα να ξοδεύουν.
Λοιπόν, την οικονομική άνεση από την τέχνη (το επάγγελμά) μου και την υπόλοιπη περιουσία μου, ποια τυχαίνει να είναι, νομίζω πως όλοι εσείς τη γνωρίζετε. Όμως κι εγώ θα μιλήσω με συντομία. Γιατί ο πατέρας μου δε μου άφησε τίποτε και τη μητέρα μου που πέθανε έχω πάψει να την τρέφω εδώ και τρία χρόνια, ενώ δεν έχω ακόμη παιδιά,για να με περιποιηθούν. Έχω αποκτήσει όμως τέτοιο επάγγελμα, που μπορεί να μου προσφέρει μικρή βοήθεια, το οποίο ο ίδιος με δυσκολία εξασκώ και δεν μπορώ ακόμη να αποκτήσω αυτόν που θα το διαδεχθεί. Άλλωστε, δεν υπάρχει άλλο εισόδημα για μένα εκτός από 
αυτό, το οποίο άν μου το αφαιρούσατε, θα κινδύνευα να περιπέσω στην πιο δυσβάστακτη συμφορά.
Μη λοιπόν, κύριοι βουλευτές, ενώ μπορείτε να με σώσετε δίκαια, με καταστρέψετε άδικα. Ούτε όσα μου δώσατε, όταν ήμουν νεώτερος και δυνατότερος σωματικά, τώρα που γίνομαι γεροντότερος και πιο αδύναμος, μου τα αφαιρέσετε. Ούτε ενώ πρωτίτερα δίνατε την εντύπωση  ότι είστε πάρα πολύ ελεήμονες για όσους δεν είχαν κανένα σωματικό ελάττωμα, τωρα δα εξαιτίας του αποδειξετε ότι και για τους εχθρούς είστε αξιολύπητοι. Ούτε,αφού τολμήσατε να αδικήσετε εμένα, και τους άλλους που βρίσκονται στην ίδια θέση με μένα, τους κάνετε να στενοχωρεθούν, και θα ήταν άτοπο, κύριοι βουλευτές, αν, όταν η συμφορά μου ήταν απλή, τότε φανερά έπαιρνα το επίδομα αυτό, ενώ τώρα που τα γηρατειά και οι αρρώστειες και όσα τα ακολουθούν προστίθενται σε μένα, τότε να μου αφαιρεθεί. Μου φαίνεται πως ο κατήγορος είναι ο μόνος από τους ανθρώπους, που θα μπορούσε να αποδείξει σαφέστατα το μέγεθος της φτώχειας μου. Γιατί, άν εγώ, αφού πρώτα γινόμουν χορηγός τραγωδίας, τον προκαλούσα να ανταλλάξουμε περιουσίες, δέκα φορές θα προτιμούσε να γίνει χορηγός περισσότερο,παρά να αλλάξουμε μια φορά τις περιουσίες μας. Και πώς δεν είναι φοβερό να με κατηγορεί ότι τάχα εξαιτίας της οικονομικής μου άνεσης συναναστρέφομαι εξ ίσου με τους πολύ πλούσιους, αν όμως συνέβαινε τυχαία κάτι απ’ όσα εγώ προτείνω, (να με κατηγορεί) ότι είμαι τέτοιος και ακόμη χειρότερος;
Για την επιδεξιότητά μου στην ιππασία, την οποία αυτός τόλμησε να σας υπενθυμίσει χωρίς να φοβηθεί την τύχη και να σας ντραπεί, ο λόγος δε θα είναι μακρύς. Γιατί εγώ, κύριοι βουλευτές, νομίζω πως όλοι όσοι έχουν κάποια αναπηρία αυτό ερευνούν και αυτό σκέπτονται, πώς δηλαδή θα υποφέρουν τη συμφορά όσο το δυνατό με λιγότερη λύπη. Εγώ όντας ένας από αυτούς κι επειδή έχω περιπέσει σε τέτοια συμφορά εφηύρα αυτή την ανακούφιση για τον εαυτό μου στους μακρύτερους από τους κανονικούς δρόμους.
Εκείνο που είναι η πιο μεγάλη απόδειξη, κύριοι βουλευτές, ότι εξαιτίας της συμφοράς, αλλά όχι εξαιτίας της αλαζονείας μου, όπως αυτός ισχυρίζεται, ανεβαίνω στ’ άλογα, είναι εύκολο να το μάθετε. Διότι, αν είχα αποκτήσει περιουσία,θα καβαλίκευα σαμαρωμένο μουλάρι, αλλά δε θ’ ανέβαινα σε ξένα άλογα. Τώρα όμως , επειδή δεν μπορώ ν’ αποκτήσω τέτοιο, αναγκάζομαι πολλές φορές να χρησιμοποιώ τα ξένα άλογα. Και όμως, πώς δεν είναι παράδοξο, κύριοι βουλευτές, αυτός ό ίδιος, αν μ’ έβλεπε να καβαλικεύω σαμαρωμένο μουλάρι να σιωπά(γιατί τί θα μπορούσε να πεί;), ενώ επειδή ανεβαίνω σε δανεισμένα άλογα, να προσπαθεί να σας πείσει ότι τάχα είμαι πλούσιος; Και ότι χρησιμοποιώ δυο μπαστούνια, αν και οι άλλοι χρησιμοποιούν ένα,να μην με κατηγορεί ότι τάχα και αυτό είναι (χαρακτηριστικό) των πλουσίων.Επειδή όμως ανεβαίνω σε άλογα,το χρησιμοποιεί ως απόδειξη σ’ εσάς ότι τάχα ανήκω στους πλούσιους; Εγώ τα χρησιμοποιώ και τα δυο αυτά για τον ίδιο λόγο.
Και τόσο έχει ξεπεράσει σε ξεδιαντροπιά όλους τους ανθρώπους, ώστε προσπαθεί να σας πείσει, όντας ένας, αν και εσείς είστε τόσοι, πως τάχα εγώ δεν είμαι ένας από τους ανήμπορους. Και όμως αν σ’ αυτό πείσει κάποιους από εσάς,κύριοι βουλευτές, τί με εμποδίζει να εκλεγώ με κλήρο ένας από τους εννιά άρχοντες κι εσείς να μου αφαιρέσετε το επίδομα σαν να είμαι υγιής και όλοι να του το επιδικάσετε σαν να είναι ανάπηρος αυτός; Γιατί βέβαια εσείς δε θα αφαιρέσετε το επίδομα από τον ίδιο, επειδή τάχα είναι πλούσιος και οι θεσμοθέτες θα εμποδίσουν να τυχαίνουν συγγνώμης από τους μεγαλύτερους, ενώ οι μεγαλύτεροι, όταν πέφτουν σε σφάλμα όμοιο, τους κατηγορούν και οι δύο. Και στους μεν ισχυρούς είναι δυνατό να βλάπτουν όσους θέλουν, χωρίς να παθαίνουν τίποτα, στους αδύνατους όμως δεν είναι δυνατό ούτε να αποκρούουν, όταν βρίζονται, όσους άρχισαν πρώτοι να αδικούν, ούτε να βλάπτουν, όταν θέλουν να υπερισχύσουν όσων αδικούνται. Ώστε μου φαίνεται ότι ο κατήγορος μόλησε για τη δική μου θρασύτητα, χωρίς να ασχοληθεί σοβαρά, αλλά αστειευόμενος, ούτε επιδή θέλει να σας πείσει ότι τάχα είμαι τέτοιος, αλλά επειδή επιθυμεί να με διακωμωδήσει,σαν να έκανε κάποιο ανδραγάθημα.
Ισχυρίζεται ακόμη ότι συγκεντρώνονται στο εργαστήρι μου πολλοί και κακοί (άνθρωποι), οι οποίοι έχουν ξοδέψει την περιουσία τους και σχεδιάζουν κακό για όσους επιθυμούν να διαφυλάξουν τη δικιά τους. Εσείς όμως όλοι, θυμηθείτε ότι λέγοντας αυτά δεν κατηγορεί εμένα περισσότερο παρά τους άλλους, όσοι έχουν επάγγελμα, ούτε όσους έρχονται σε μένα περισσότερο,παρά αυτούς (που πηγαίνουν) στους άλλους επαγγελματίες (δημιουργούς). Διότι ο καθένας από σας έχει συνηθίσει να συχνάζει, άλλος στο αρωματοπωλείο, άλλος στο κουρείο,άλλος στο τσαγγαράδικο άλλος όπου τύχει και οι περισσότεροι σ’ αυτούς που έχουν το εργαστήρι τους  πάρα πολύ κοντά στην αγορά, ενώ ελάχιστοι σ’ αυτούς που απέχουν πάρα πολύ από αυτήν. Ώστε, αν κάποιος από σας καταλογίσει σε όσους έρχονται σε μένα κακία, είναι φανερό ότι θα καταλογίσει κακία και σε όσους περνούν την ώρα τους στους άλλους. Αν και σε κείνους,σε όλους τους Αθηναίους. Γιατί όλοι έχετε συνηθίσει να συχνάζετε και να περνάτε την ώρα σας κάπου.


7. ΑΝΤΙΣΘΕΝΗΣ (444-365 π.Χ.)
Ήταν Έλληνας φιλόσοφος, ρήτορας και ιδρυτής της σχολής των Κυνικών Φιλοσόφων. Γεννήθηκε στην Αθήνα. Υπήρξε αρχικά μαθητής του Γοργία και στην συνέχεια του Σωκράτη. Είχε την φήμη εγκρατή ανθρώπου. Οι γενικές έννοιες κατά τον Αντισθένη είναι ανύπαρκτες, γι’ αυτόν τον λόγο ο Αντισθένης απέρριπτε και τον ορισμό που στηρίζεται πάνω στα ουσιώδη γνωρίσματα.

8. ΑΝΔΟΚΙΔΗΣ (440-390 π.Χ.)
Ήταν λογογράφος (συγγραφέας ομιλιών) στην Αρχαία Ελλάδα. Γόνος πλούσιας οικογένειας με βαθιές ρίζες στο παρελθόν. Συγκεκριμένα καταγόταν από ιερατική οικογένεια, που κληρονομικά κατείχε το αξίωμα των κηρύκων της Ελευσίνιας Δήμητρας. Αναφορικά με το συγγραφικό του έργο, οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι τον κατατάσσουν στους δέκα Αθηναίους ρήτορες. Επί σειρά ετών έζησε στην Κύπρο, όπου απέκτησε περιουσία και συνδέθηκε με ισχυρά πρόσωπα της εντόπιας ολιγαρχίας. Την περίοδο του Κορινθιακού πολέμου (395-387 π.Χ.) αναμίχθηκε στα πολιτικά πράγματα της Αθήνας αναλαμβάνοντας διπλωματική αποστολή στην Σπάρτη (391 π.Χ.), η οποία απέτυχε. Ο Ανδοκίδης έφυγε για τελευταία φορά από την Αθήνα και πέθανε σε άγνωστη ημερομηνία. Οι λόγοι του χαρακτηρίζονται από απλότητα ύφους και πειστικότητα.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 07

Μετάφραση:

Όλοι μας βρισκόμαστε στον ίδιο χώρο φυλακισμένοι. Είχε πέσει η νύχτα και το δεσμωτήριο είχε κλείσει. Ήρθαν τότε του ενός η μητέρα, του άλλου η αδελφή, του τρίτου η γυναίκα και τα παιδιά. Και ακουγόταν μια βοή και μοιρολόγια ανθρώπων που έκλαιγαν και οδύρονταν για τις συμφορές που τους είχαν χτυπήσει. Μου λέει λοιπόν ο Χαρμίδης, που είναι ξάδελφός μου και συνομήλικος και που είχε μεγαλώσει μαζί με μένα στο σπίτι μας: «Ανδοκίδη, βλέπεις σε τι δεινή θέση βρισκόμαστε· στο παρελθόν δεν είχα καμιά ανάγκη ούτε να σε συμβουλεύω ούτε να σε στενοχωρώ, τώρα αναγκάζομαι να το κάνω εξαιτίας του κακού που μας έχει βρει. Οι στενοί φίλοι σου και οι σύντροφοί σου εκτός από εμάς τους συγγενείς σου, αυτοί λοιπόν με τις ίδιες κατηγορίες για τις οποίες και μεις τώρα χανόμαστε, είτε έχουν πεθάνει είτε έχουν δραπετεύσει δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο ότι είναι ένοχοι *** Αν λοιπόν έχεις ακούσει κάτι γι αυτήν την υπόθεση, ομολόγησε και έτσι σώσε πρώτα τον ίδιο τον εαυτό σου, ύστερα τον πατέρα σου, που τόσο πολύ αγαπάς, ύστερα το γαμπρό σου, που έχει την μοναδική αδελφή σου, ύστερα τους άλλους συγγενείς και τους δικούς σου, βλέπεις πόσοι είναι, και τέλος κι εμένα, που σε όλη μου την ζωή ποτέ δεν σε στενοχώρησα σε τίποτε, αλλά ήμουν πάντα κοντά σου πρόθυμος να σου συμπαρασταθώ και να κάνω ό,τι χρειαζόταν για σένα».

Μου έλεγε λοιπόν, πολίτες της Αθήνας, ο Χαρμίδης αυτά τα πράγματα, παρακαλούσαν και οι άλλοι, και ο καθένας με ικέτευε ξεχωριστά. Τότε κάθισα και σκέφτηκα ως εξής: «Αλίμονό μου, σε τι τρομερότατη δοκιμασία έχω περιπέσει; Τι πρέπει να κάνω; Να αδιαφορήσω βλέποντας να χάνονται άδικα οι συγγενείς μου, να δημεύονται οι περιουσίες τους, να χαράζονται τα ονόματά τους σε στήλες και να χαρακτηρίζονται καταραμένοι από τους θεούς, αυτοί που δεν είχαν καμιά ανάμιξη σε όσα είχαν γίνει, αλλά και επιπλέον να αδιαφορήσω για τριακόσιους αθηναίους πολίτες που επρόκειτο να χαθούν άδικα, για την πόλη που βρισκόταν σ αυτήν την άθλια κατάσταση, όλοι υ­ποψιάζονταν όλους, λοιπόν να αδιαφορήσω ή να πω στους Αθηναίους ό,τι άκουσα από τον Ευφίλητο που ήταν και ο αυτουργός του αδικήματος;» (...) Το σωστό λοιπόν μου φάνηκε ότι ήταν να αποστερήσω σύμφωνα με το δίκαιο τέσσερις ανθρώπους από την πατρίδα τους -τώρα αυτοί έχουν επιστρέψει από την εξορία και ζουν και την περιουσία τους έχουν πάρει πίσω- παρά να αφήσω εκείνους να χαθούν άδικα των αδίκων.

(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)


9. ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ (436-338 π.Χ.)
Ήταν ένας από τους δέκα ρήτορες του αλεξανδρινού «Κανόνος» και από τους σπουδαιότερους ρητοδιδάσκαλους της κλασικής αρχαιότητας, που θεωρείται συγχρόνως ένας από τους παράγοντες που διαμόρφωσαν την πολιτική κατάσταση του καιρού του. υπήρξε λογογράφος και ρητοροδιδάσκαλος που έζησε και συνέγραψε στα ίδια με εκείνον πολιτισμικάκαι κοινωνικά πλαίσια του Πελοποννησιακού πολέμου και της μετάβασης από τον αποκαλούμενο χρυσό αιώνα στην περίοδο παρακμής της αθηναϊκήςπόλης-κράτους. Η ανάμειξη του στα κοινά ήταν έμμεση, όταν με τους λόγους του προσπάθησε να παρέμβει στην πολιτική της Αθήνας εκφράζοντας πανελλήνιες ιδέες. Σώζονται 21 λόγοι του, 9 επιστολές και μερικά άλλα αποσπάσματα.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΠΕΡΙ ΑΝΤΙΔΟΣΕΩΣ»

Αρχαίο κείμενο:


keimeno 08

Μετάφραση:


Επομένως πρέπει να έχουμε και για τον λόγο την ίδια γνώμη που έχουμε για τις άλλες ασχολίες, να μην κρίνουμε διαφορετικά όμοια πράγματα και να μην δείχνουμε εχθρότητα απέναντι σε τέτοιο πράγμα, που απ όλα τα φυσικά χαρίσματα των ανθρώπων έχει αποφέρει τα περισσότερα αγαθά. Γιατί σε όλα τα άλλα που έχουμε, και τα οποία ανέφερα ήδη, δεν ξεχωρίζουμε από τα ζώα, και μάλιστα είμαστε κατώτεροι από πολλά απ αυτά στην ταχύτητα, την δύναμη και σε άλλες ικανότητες.Επειδή όμως έχουμε την ικανότητα να πείθουμε ο ένας τον άλλον και να δηλώνουμε καθαρά προς εμάς τους ίδιους αυτά που θέλουμε, όχι μόνο απαλλαγήκαμε από την ζωή την όμοια με των θηρίων, αλλά συγκεντρωθήκαμε και χτίσαμε πόλεις, φτιάξαμε νόμους, ανακαλύψαμε τις τέχνες και σχεδόν όλα όσα επινοήσαμε τα βρήκαμε με την βοήθεια του λόγου.Ο λόγος είναι εκείνος που θέσπισε νόμους για το δίκαιο και το άδικο, το καλό και το κακό. Αν δεν υπήρχαν οι διατάξεις τούτες, θα ήμαστε ανίκανοι να συμβιώσουμε. Χάρη στον λόγο ελέγχουμε τους κακούς και εγκωμιάζουμε τους καλούς. Με τον λόγο μορφώνουμε τους ανόητους και δοκιμάζουμε τους σώφρονες. Γιατί θεωρούμε το να μιλάει κάποιος όπως πρέπει ως την πιο σίγουρη απόδειξη της σωστής σκέψης, και ο λόγος ο αληθινός, δίκαιος και νόμιμος αποτελεί την εικόνα της αγαθής και τίμιας ψυχής.Με την βοήθεια του λόγου συζητούμε για τις αμφισβητούμενες υποθέσεις και πραγματοποιούμε τις έρευνές μας για όσα δεν γνωρίζουμε. Τα επιχειρήματα με τα οποία πείθουμε τους άλλους μιλώντας είναι τα ίδια που χρησιμοποιούμε όταν σκεφτόμαστε. Ονομάζουμε ρήτορες εκείνους που είναι ικανοί να μιλούν μπροστά στα πλήθη και θεωρούμε πως σκέπτονται σωστά εκείνοι που μπορούν να συνδιαλεχθούν με τον εαυτό τους άριστα επί διαφόρων θεμάτων.Αν πρέπει να μιλήσω συνοπτικά για την δύναμη τούτη, βλέπουμε ότι κανένα από τα πράγματα που γίνονται σωστά, δεν υπάρχει χωρίς τη βοήθεια του λόγου. Ο λόγος είναι ο οδηγός όλων των πράξεων και των σκέψεών μας και τον χειρίζονται περισσότερο εκείνοι που έχουν τον περισσότερο νου. Από τούτα τίποτε δεν σκέφτηκε ο Λυσίμαχος κι έτσι τόλμησε να κατηγορήσει εκείνους που επιθυμούν να αποκτήσουν το πράγμα που παρέχει τόσο πολλά και σημαντικά αγαθά.

(μετάφραση Σ. Παπαϊωάννου)




03 areopagitikos














Αρχαίο κείμενο:


keimeno 09

Μετάφραση:


Εκείνοι λοιπόν που διοικούσαν τότε την πόλη δεν εγκαθίδρυσαν πολίτευμα που είχε ονομασία προσιτή σε όλους και πολύ ωραία, αλλά όμως κατά την εφαρμογή του δεν φαινόταν τέτοιου είδους σε όσους το ζούσαν, ούτε πολίτευμα που εκπαίδευε τους πολίτες με τρόπο που να θεωρούν δημοκρατία την ασυδοσία, ελευθερία την παρανομία, ισονομία την ελευθεροστομία και ευτυχία την δυνατότητα να κάνει κάποιος τούτα· αντίθετα εγκαθίδρυσαν πολίτευμα που, επειδή μισούσε και τιμωρούσε τους ανθρώπους αυτού του είδους, έκανε καλύτερους και φρονιμότερους όλους τους πολίτες.Τους βοήθησε πάρα πολύ στην καλή διοίκηση της πόλης, γιατί, ενώ νομιζόταν πως υπάρχουν δύο είδη ισότητας, και η μία προσφέρει τα ίδια σε όλους ενώ η άλλη στον καθένα ό,τι πρέπει, οι πολίτες δεν αγνοούσαν ποια είναι η χρησιμότερη· αποδοκίμαζαν την ισότητα που αξιολογούσε εξίσου τους χρηστούς και τους ανήθικους, γιατί την θεωρούσαν άδικη,και προτιμούσαν εκείνη που τιμούσε και τιμωρούσε τον καθένα ανάλογα με την αξία του. Σύμφωνα λοιπόν με τούτη διοικούσαν την πόλη και δεν εξέλεγαν τους άρχοντες κάνοντας κλήρωση ανάμεσα σε όλους τους πολίτες, αλλά προκρίνοντας για κάθε λειτούργημα τους καλύτερους και τους ικανότερους. Είχαν την ελπίδα πως και οι υπόλοιποι θα γίνουν τέτοιου είδους, όπως ακριβώς θα ήταν και οι άρχοντες.Θεωρούσαν επίσης περισσότερο αποδεκτή από τον λαό την εγκατάσταση των αρχόντων με τον τρόπο τούτο, απ ό,τι αυτή που γινόταν με κλήρο, γιατί στην κλήρωση η τύχη θ αποφασίσει και συχνά θα καταλάβουν αξιώματα οι επιθυμητές της ολιγαρχίας, ενώ με την επιλογή των καλύτερων ο λαός θα είναι κυρίαρχος να εκλέξει εκείνους που υποστηρίζουν σταθερά το ισχύον πολίτευμα.
Εκείνο που έκανε τον λαό να προτιμά τούτα και να μην είναι περιζήτητα τα αξιώματα, ήταν ότι οι πολίτες είχαν μάθει να εργάζονται, να μην είναι σπάταλοι, να μην παραμελούν τα ατομικά τους συμφέροντα και επιβουλεύονται τα ξένα, και να μη ρυθμίζουν τις υποθέσεις τους σε βάρος του δημοσίου, αλλά να προσφέρουν στην πολιτεία όποτε υπήρχε ανάγκη από τα υπάρχοντα του καθενός, χωρίς να γνωρίζουν με περισσότερη ακρίβεια τα έσοδά τους που προέρχονταν από τα δημόσια ταμεία, από τα έσοδα που είχαν από την περιουσία τους.
Τόσο πολύ απέφευγαν να καταλάβουν δημόσιο αξίωμα, ώστε ήταν πιο δύσκολο να βρει κάποιος εκείνη την εποχή ανθρώπους που ήθελαν να κυβερνούν, παρά σήμερα ανθρώπους που δεν θέλουν καθόλου την εξουσία. Γιατί πίστευαν πως η φροντίδα για τα κοινά δεν είναι εμπορία αλλά τιμητικό αξίωμα, και δεν σκέφτονταν από την πρώτη μέρα αν οι προκάτοχοί τους είχαν αφήσει κάτι κερδοφόρο, αλλά αν είχαν παραμελήσει κάποια υπόθεση που έπρεπε να τακτοποιηθεί επειγόντως.Για να είμαι λοιπόν σύντομος, εκείνοι είχαν αντιληφθεί πως ο λαός έπρεπε σαν τύραννος να εγκαθιστά τους άρχοντες, να τιμωρεί όσους σφάλλουν και ν αποφασίζει για τα αμφισβητούμενα ζητήματα, ενώ εκείνοι που είχαν διαθέσιμο χρόνο και αρκετή περιουσία να φροντίζουν τις δημόσιες υποθέσεις ως υπηρέτες του λαού. Σε περίπτωση που αποδεικνύονταν δίκαιοι, θα επαινούνταν και θ αρκούνταν στην τιμή τούτη,ενώ σε περίπτωση που εκτελούσαν πλημμελώς τα καθήκοντά τους, δεν θα έλπιζαν σε καμιά επιείκεια και θ αντιμετώπιζαν τις αυστηρότερες ποινές. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να βρει κανείς ασφαλέστερη και δικαιότερη δημοκρατία από αυτή, η οποία τοποθετούσε στα αξιώματα τους ικανότερους ενώ έκανε τον λαό κυρίαρχό τους;


(μετάφραση Σ. Παπαϊωάννου)


10. ΙΣΑΙΟΣ (420-350 π.Χ.)
Ήταν ένας από τους μεγάλους ρήτορες της αρχαίας Ελλάδας. Υπήρξε μαθητής του Ισοκράτη. Εργάστηκε ως λογογράφος και δάσκαλος της ρητορικής. Αναφέρεται ότι συνέταξε 64 δικανικούς λόγους, από τους οποίους μόνο 50 είναι εξακριβωμένα δικοί του. Έχουν φτάσει έως εμάς ακέραιοι 11, καθώς και εκτενές απόσπασμα ενός άλλου λόγου, το οποίο παραθέτει ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς σε πραγματεία που του έχει αφιερώσει. Ο λόγος «Περί Μενεκλέους κλήρου» ανακαλύφθηκε το 1785 στη Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη. Θεωρήθηκε από τους κριτικούς της αρχαιότητας στρεψόδικος και διαλεκτικός επειδή με τον λόγο του προσέγγιζε μεθοδικά το αντικείμενό του, άριστος στο να προσαρμόζει νόμους και γεγονότα ώστε να εξυπηρετεί τον στόχο του. Ήταν δεξιοτέχνης στην αποδεικτική διαδικασία και έκανε εξαντλητική ανάλυση των γεγονότων.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΠΕΡΙ ΜΕΝΕΚΛΕΟΥΣ ΚΛΗΡΟΥ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 10

Μετάφραση:

1. Κατά πολύ άλλαξαν για μένα τα πράγματα, κύριοι δικαστές, μετά το θάνατο του Κλεώνυμου. Ενώ δηλαδή όσο ήταν στη ζωή μάς είχε παραδώσει την περιουσία του, τώρα με το θάνατό του μας φέρνει σε σημείο να κινδυνεύουμε να τη χάσουμε ολόκληρη. Και τότε μεν μας ανέτρεφε με τέτοια σωφροσύνη, ώστε στο δικαστήριο δεν είχαμε έρθει ούτε καν ως ακροατές. Αν ερχόμαστε δε σήμερα εδώ, τούτο γίνεται επειδή έχουμε να αγωνιστούμε για όλα μας τα υπάρχοντα. Γιατί οι αντίδικοί μας δεν διεκδικούν την κληρονομιά μόνο του Κλεώνυμου, αλλά επί πλέον και την πατρική μας περιουσία, ισχυριζόμενοι ότι και εμείς του οφείλαμε χρήματα.

2. Οι οικείοι και οι λοιποί συγγενείς τους βρίσκουν (σημειωτέον) πως είναι σωστό να πάρουμε και εμείς ένα μερίδιο ίσο προς το μερίδιο των αντιδίκων μας, από όσα πράγματι άφησε ως κληρονομιά ο Κλεώνυμος. Όμως οι ίδιοι οι αντίδικοι έφτασαν σε τέτοιο σημείο αδιαντροπιάς, ώστε προσπαθούν (όπως και προηγουμένως σας είπα) να μας πάρουν όχι μόνο την κληρονομιά του Κλεώνυμου, αλλά και αυτή την ίδια την πατρική μας περιουσία και τούτο όχι βέβαια γιατί, κύριοι δικαστές, αγνοούν το δίκαιο, αλλά γιατί μας θεωρούν έρημους και χωρίς προστάτες.

3. Ιδού, λοιπόν, τι υποστηρίζουμε καθένας από εμάς που εμφανιζόμαστε (σήμερα) εμπρός σας: Οι αντίδικοι επικαλούνται ορισμένη διαθήκη την οποία συνέταξε ο Κλεώνυμος κατά μία περίοδο που ήταν οργισμένος, όχι βέβαια εναντίον μας αλλά κατά κάποιου από τους οικείους μας, μια διαθήκη που πάντως την ανακάλεσε (κατ' ουσίαν) πριν από το θάνατό του αφού μάλιστα έστειλε τον Ποσείδιππο στους άρχοντες.

4. Εξάλλου εμείς είμαστε οι πιο στενοί εξ αίματος συγγενείς του Κλεώνυμου, μας συνέδεε δε με αυτόν μεγάλη οικειότητα. Την κληρονομιά του λοιπόν τη δίνουν σ' εμάς οι νόμοι, σύμφωνα με τις διατάξεις περί αγχιστείας, η θέληση του Κλεώνυμου λόγω της προς εμάς αγάπης του αλλά και του Πολύαρχου, πατέρα του Κλεώνυμου, η παραγγελία, σύμφωνα με την οποία, αν τύχαινε να πεθάνει ο Κλεώνυμος άτεκνος, η κληρονομιά του έπρεπε να δοθεί σ' εμάς.

5.
Παρόλο όμως ότι εμείς έχουμε τόσους τίτλους, οι αντίδικοι αν και είναι συγγενείς και (κυρίως) έχουν άδικο, δεν ντρέπονται να μας εμπλέκουν σε δικαστικούς αγώνες γι' αυτά τα θέματα για τα οποία θα θεωρείται αισχρό ακόμα και το να δικολογεί κανείς με μη συγγενείς του.

6.
Δεν νομίζω, κύριοι δικαστές, ότι τα αισθήματα που τρέφουμε οι μεν για τους δε είναι όμοια. Εγώ δηλαδή θεωρώ ότι το μεγαλύτερο από τα ατυχήματά μου δεν είναι το ότι κινδυνεύω αδίκως, αλλά το ότι αγωνίζομαι κατά συγγενών, εναντίον των οποίων και το να αμύνεται κανείς είναι δυσάρεστο πράγμα. Ούτε θα θεωρούσα ως μικρότερο κακό το να βλάπτω τούτους ―έστω και υπερασπίζοντας τον εαυτό μου―, που είναι οικείοι μου, από το να βλάπτομαι εγώ από αυτούς.

7.
Όμως οι αντίδικοι δεν φαίνεται ότι είναι της ίδιας γνώμης, γι' αυτό και άρχισαν τον αγώνα εναντίον μας, προσκάλεσαν μάλιστα και τους φίλους τους. Ζήτησαν τη βοήθεια ρητόρων και τίποτα δεν παρέλειψαν να κάνουν από όσα ήσαν στο χέρι τους, σαν να επρόκειτο, κύριοι δικαστές, να επιτεθούν κατά εχθρών και όχι να βλάψουν οικείους και συγγενείς.

8.
Την αδιαντροπιά τους και την πλεονεξία τους θα την αντιληφθείτε καλύτερα, όταν ακούσετε όλα τα σχετικά. Γι' αυτό και θα αρχίσω να σας διηγούμαι τα καθέκαστα από το σημείο εκείνο, από το οποίο θα καταλάβετε γρηγορότερα τη διαφορά που μας χωρίζει.


11. ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ Ο ΛΑΜΨΑΚΗΝΟΣ (4ος αιώνας π.Χ.)
Ο ιστορικός και ρήτορας Αναξιμένης ήταν γιος του Αριστοκλή, και μαθητής του Κυνικού φιλοσόφου Διογένη καθώς και του ρήτορα Ζωίλου του Αμφιπολίτη.Υπήρξε σύγχρονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στον οποίο λέγεται πως είχε παραδώσει μαθήματα φιλοσοφίας, και τον οποίο συνόδευσε στην εκστρατεία της Ασίας. Ο Αναξιμένης έγραψε τρία ιστορικά έργα από τα οποία μόνο αποσπάσματα διασώζονται.Από τον Αναξιμένη, που ήταν και δεινός ρήτορας, προέρχεται και το πρώτο γνωστό ρητορικό έργο με τον τίτλο«Ρητορική προς Αλέξανδρον». 

12. ΑΛΚΙΔΑΜΑΣ (4ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν ρήτοραςκαι σοφιστήςαπό την Ελαίατης Μικράς Ασίας. Υπήρξε μαθητής του Γοργίακαι ακολούθησε πιστά την ρητορική τέχνη. Με το όνομα του Αλκιδάμαντα σώζονται δύο έργα: το Περί των τους γραπτούς λόγους γραφόντων ή περί σοφιστών, και το Οδυσσεύς κατά Παλαμήδουςπροδοσίας, το οποίο δεν θεωρείται γνήσιο. Είναι γνωστοί ακόμη τίτλοι έργων του που δεν σώθηκαν, όπως ο «Μεσσηνιακός», λόγος συμβουλευτικός. Το σπουδαιότερο από τα θεωρητικά του έργα, θεωρείται το «Μουσείον».

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΠΕΡΙ ΣΟΦΙΣΤΩΝ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 11

Μετάφραση:

Και πώς δεν θα είναι κωμικό, την ώρα που ρωτάει ο κήρυκας «ποιος από τους πολίτες θέλει να λάβει τον λόγο;» ή όταν στα δικαστήρια ρέει ήδη το νερό, να τρέχει ο ρήτορας για το πινακίδιο στο οποίο γράφει, προκειμένου να συντάξει και να αποστηθίσει τον λόγο; Γιατί στ αλήθεια αν βέβαια ήμασταν τύραννοι στις πόλεις, θα ήταν στο χέρι μας και να συγκαλούμε τα δικαστήρια και να διασκεπτόμαστε για τα κοινά· όταν λοιπόν θα είχαμε γράψει τους λόγους, θα καλούσαμε τότε τους άλλους πολίτες να τους ακούσουν· από την στιγμή όμως που αυτά τα καθορίζουν άλλοι, δεν είναι άραγε αφελές εμείς να υιοθετούμε άλλου τύπου άσκηση στη σύνταξη λόγων, που οδηγεί στο ακριβώς αντίθετο; Άλλωστε, οι λόγοι που είναι δουλεμένοι με ιδιαίτερη φροντίδα ως προς την έκφραση και μοιάζουν πιο πολύ με ποιήματα παρά με λόγους και έχουν αποβάλει καθετί το αυθόρμητο και αυθεντικό και δίνουν την εντύπωση του πλαστού και του κατασκευασμένου γεμίζουν με δυσπιστία και φθόνο τις ψυχές των ακροατών. Η μέγιστη απόδειξη: Όσοι γράφουν λόγους για τα δικαστήρια αποφεύγουν να επεξεργάζονται ιδιαίτερα την έκφραση και μιμούνται το ύφος εκείνων που αυτοσχεδιάζουν, και τότε θεωρείται ότι γράφουν άριστα, όταν προσφέρουν λόγους που μοιάζουν ελάχιστα με γραπτούς. Από την στιγμή λοιπόν που και για τους λογογράφους το ιδεώδες είναι τούτο, να μιμηθούν εκείνους που αυτοσχεδιάζουν, για ποιο λόγο δεν θα έπρεπε να εκτιμάμε πρωτίστως εκείνο το είδος εκπαίδευσης που θα μας εξασφαλίσει ευχέρεια σ αυτό το είδος λόγων;[...]

[...]Είναι περίεργο πράγμα, ο ασχολούμενος με την φιλοσοφία και υποσχόμενος να διδάξει άλλους, εάν μεν έχει πινακίδα ή χειρόγραφο να είναι ικανός να επιδεικνύει την σοφία του, εάν δε στερείται αυτών, να μην είναι καθόλου ανώτερος από τον απαίδευτο και όταν του δοθεί χρόνος να είναι ικανός να βγάλει λόγο αλλά, όταν υποβληθεί πρόταση για άμεση συζήτηση, έχει «λιγότερη φωνή» και από έναν απλό πολίτη, και, αν και είναι επαγγελματίας δεξιοτέχνης του λόγου, φαίνεται να μην έχει καμία δυνατότητα να αγορεύει. Αυτό, επειδή η ενασχόληση με τον γραπτό λόγο οδηγεί σε ανικανότητα στον προφορικό λόγο. Γιατί όταν κάποιος συνηθίσει στην σύνθεση του λόγου κατά διαστήματα και με ιδιαίτερη φροντίδα για τον ρυθμό και τις εκφράσεις και δίνοντας προσοχή στην επακριβή λογική ερμηνεία, αναγκαστικά, όταν επιχειρήσει να μιλήσει αντίθετα με τις συνήθειές του, βρίσκεται σε πλήρες αδιέξοδο και σύγχυση και αφ
ενός μεν προξενεί κακή εντύπωση, αφ ετέρου δε δεν διαφέρει σε τίποτε απ αυτούς που έχουν αδύνατη φωνή, εφ όσον δε του λείπει η ψυχική αγχίνοια, ουδέποτε χειρίζεται το θέμα του με ευφράδεια και επιτυχώς
.[...]

[...]Οι γραπτοί λόγοι, νομίζω, δεν είναι δίκαιο να ονομάζονται λόγοι, αλλά είδωλα και σχήματα και απομιμήσεις λόγων, και θα έπρεπε φυσικά να είχαμε την ίδια γνώμη γι
αυτούς, όπως έχουμε για τους χάλκινους ανδριάντες, τα λίθινα αγάλματα και τα ζωγραφισμένα ζώα. Γιατί, όπως αυτά, είναι απομιμήσεις των αληθινών σωμάτων και προκαλούν μεν ευχαρίστηση με την θέα τους, αλλά δεν έχουν καμία πρακτική αξία στην ζωή του ανθρώπου, κατά τον ίδιο τρόπο ο γραπτός λόγος, που χρησιμοποιεί ένα σχήμα και μια μέθοδο, εάν διαβασθεί από το κείμενο, προξενεί μερικές εντυπώσεις, αλλά, όταν οι περιστάσεις το καλούν, επειδή είναι άκαμπτος, δεν παρέχει καμιά βοήθεια στο δημιουργό του. Αλλά, όπως τα ζωντανά ανθρώπινα σώματα είναι πολύ κατώτερα από τα ωραία αγάλματα, όμως έχουν πολλαπλάσια ωφέλεια πρακτικής μορφής, έτσι και ο λόγος, που προέρχεται από άμεση λογική επεξεργασία, έχει μέσα του ψυχή και είναι ζωντανός και είναι μέσα στα πράγματα και γίνεται ένα με τα αληθινά σώματα, ο δε γραπτός, όντας από την φύση του απεικόνιση του λόγου, απογυμνώνεται από κάθε δυνατότητα ενέργειας.

(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος, Ν. Δ. Δημητριάδης)


13. ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ
(390-324 π.Χ.)
Ήταν Αθηναίοςπολιτικόςκαι ρήτοραςπου συμπεριλαμβάνεται στον «Κανόνα των δέκα αττικών ρητόρων». Καταγόταν από τη διακεκριμένη αθηναϊκή οικογένεια των Ετεοβουταδώνκαι ήταν γιος του Λυκόφρονος. Αρχικά αφοσιώθηκε στην μελέτη της φιλοσοφίας στην σχολή του Πλάτωνα, αργότερα όμως έγινε μαθητής του Ισοκράτη. Εισήλθε στην πολιτική ζωή σε σχετικά μικρή ηλικία. Στην αρχαιότητα σώζονταν δεκαπέντε δικανικοί του λόγοι. Δύο απ' αυτούς εκφώνησε ο ίδιος στο δικαστήριο, για να υπερασπιστεί τον εαυτό του σε δίκες λογοδοσίας (εύθυνα). Σώθηκε μέχρι σήμερα μόνο ένας λόγος του, ο «Κατά Λεωκράτους», τον οποίο εκφώνησε ο ίδιος στο δικαστήριο, και ασήμαντα αποσπάσματα από μερικούς άλλους.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΚΑΤΑ ΛΕΩΚΡΑΤΟΥΣ»

04 lykourgos














Αρχαίο κείμενο:

keimeno 12
Μετάφραση:


Εν τούτοις κατά ποίον τρόπον έχετε σεις οι ίδιοι θεσμοθετήση περί τούτων και πώς περί τούτων σκέπτεσθε, προσέξατε να ίδητε· διότι, μα την Αθηνάν, οι παλαιοί νόμοι και τα έθιμα της πόλεως είναι το εγκώμιον εκείνων οι οποίοι κατά πρώτον τα καθιέρωσαν, εάν δε δίδετε εις ταύτα προσοχήν, και τα δίκαια θα αποφασίσετε και εις τα όμματα όλων των ανθρώπων ότι είσθε σεβαστοί και άξιοι της πόλεως θα φανήτε. Έχετε δηλαδή όρκον τον οποίον ορκίζονται πάντες οι πολίται όταν έφηβοι γενόμενοι εγγραφώσι εις τον κατάλογον των πολιτών, ότι μήτε τα όπλα τα ιερά θα καταισχύνουν μήτε την θέσιν εις ην ετάχθησαν εν πολέμω θα εγκαταλείψουν, και ότι θα υπερασπίσουν την πατρίδα και ισχυροτέραν εις την ερχομένην γενεάν θα παραδώσουν. Εάν λοιπόν τον όρκον τούτον ωρκίσθη ο Λεωκράτης, είναι φανερόν ότι επιώρκησε, και όχι μόνον εναντίον υμών εγκλημάτησεν ούτω, αλλά και προς τα θεία ησέβησεν· εάν δε δεν ωρκίσθη, τότε θα αποκαλυφθή ότι ευθύς εξ αρχής ήτο προητοιμασμένος να μην πράξη τίποτε από όσα ήτο υποχρεωμένος· αλλά και εις την μίαν και εις την άλλην περίπτωσιν, δικαίως και προς όφελος υμών και υπέρ των θείων θα τιμωρήσητε. Επιθυμώ δε να ακούσητε τον όρκον. Λέγε γραμματεύ.

ΟΡΚΟΣ

«Δεν θα καταισχύνω τα όπλα τα ιερά, και δεν θα εγκαταλείψω τον πλησίον μου ιστάμενον, με οιονδήποτε και αν ταχθώ εις την γραμμήν· θα αμυνθώ δε και υπέρ των ιερών και των οσίων και μόνος και μετά των άλλων· την πατρίδα δε δεν θα παραδώσω μικροτέραν, αλλά μεγαλυτέραν και κραταιοτέραν από όσην ήθελον παραλάβει. Και προθύμως θα υπακούω εις τους εκάστοτε δικάζοντας και θα πολιτεύομαι συμφώνως προς τους καθιερωμένους πολιτικούς θεσμούς και προς όσους άλλους ήθελε τυχόν η κοινή του λαού απόφασις καθιερώσει. Και εις περίπτωσιν καθ' ην ήθελε τις αποπειραθή να καταλύση τους θεσμούς αυτούς ή να αντιδρά προς αυτούς, δεν θα το επιτρέψω, θα αμυνθώ δε υπέρ αυτών και μόνος και μετά των άλλων. Και θα αποδώσω την προσήκουσαν τιμήν εις τα υπό των πατέρων παραδιδόμενα ιερά. Μάρτυρες τούτων έστωσαν η Άγλαυρος, ο Ενυάλιος, ο Ζευς, η Αυξώ, η Θαλλώ και η Ηγεμόνη».

Ωραίος, πράγματι, ω άνδρες, και ιερός ο όρκος. Λοιπόν τα εντελώς αντίθετα προς όλον τούτον έπραξεν ο Λεωκράτης. Και όμως κατά ποίον άλλον τρόπον θα ηδύνατο άνθρωπος τις να γίνη ανοσιώτερος και περισσότερον προδότης της πατρίδος; Και κατά ποίον άλλον τρόπον θα ηδύνατο τις να καταισχύνη περισσότερον τα όπλα, παρά με το να μη θέλει να τα λάβη και να μην αποκρούση τους εχθρούς; Πώς δε δεν εγκατέλειψε και τον πλησίον ιστάμενον και την θέσιν του στρατιώτου εκείνος, όστις μηδέ καν παρέσχεν εαυτόν όπως λάβη του στρατιώτου την θέσιν; Πού δε επολέμησεν αμυνόμενος υπέρ οσίων και ιερών ο μη λαβών το θάρρος να εκτεθή εις ουδένα κίνδυνον; Εις ποίον δε διά της προδοσίας μεγαλυτέραν θα παρέδιδε την πατρίδα του; Διότι το καθ' όσον εξηρτάτο από αυτόν εγκαταλελειμμένη έμεινεν εις την διάθεσιν των πολεμίων. Και κατόπιν δεν θα τον φονεύσετε, τούτον, όστις διά πάντα ταύτα τα εγκλήματα ένοχος είναι; Αλλά τότε ποίους θα τιμωρήσετε; Εκείνους μήπως οι οποίοι έν μόνον τούτων διέπραξαν; Άρα εύκολον θα είναι να διαπράξητε μεγάλα εγκλήματα, εάν αποδειχθήτε ότι διά τα μικρά περισσότερον αγανακτήτε.
Και όμως ω άνδρες, και τούτο πρέπει να γνωρίζητε, ότι η δύναμις η διατηρούσα την δημοκρατίαν, είναι ο όρκος. Διότι τρία είναι εκείνα εξ ων αποτελείται η πολιτεία: ο άρχων, ο δικαστής και ο ιδιώτης. Έκαστος λοιπόν εξ αυτών τούτο το εχέγγυον δίδει, και ευλόγως· διότι τους ανθρώπους μεν πολλοί μέχρι τούδε εξαπατήσαντες και διαφυγόντες όχι μόνον των εν όψει κινδύνων απηλλάγησαν, αλλά και τον ύστερον χρόνον αθώοι των αδικημάτων τούτων νομίζονται· τους θεούς όμως ούτε κανείς, εάν επιορκήση θα εξαπατήση, ούτε την παρ' αυτών τιμωρίαν θα διαφύγη, αλλά, και αν όχι αυτός, όμως τα τέκνα και το γένος ολόκληρον του επιορκήσαντος εις μεγάλας συμφοράς περιπίπτει.
Διά τούτο, ω άνδρες δικασταί, έν τοιούτον εχέγγυον έδωσαν προς αλλήλους εις τας Πλαταιάς πάντες οι Έλληνες, όταν παραταχθέντες επρόκειτο να πολεμήσουν κατά του στρατού του Ξέρξου, ουχί κατ' ιδίαν εφεύρεσιν, αλλά μιμηθέντες τον παρ' ημίν καθιερωμένον όρκον. Τούτον αξίζει να ακούσητε· διότι μολονότι παλαιά είναι τα τότε πεπραγμένα, είναι δυνατόν εις τα περί τούτων γραφέντα να ίδη τις σαφώς την ανδρείαν εκείνων. Παρακαλώ λοιπόν αναγίνωσκε αυτόν·

ΟΡΚΟΣ

«Δεν θα θέσω εις υψηλοτέραν μοίραν την ζωήν από την ελευθερίαν, ουδέ τους αρχηγούς θα εγκαταλείψω ούτε ζώντας ούτε αποθανόντας. Αλλ' εκείνους εκ των συμπολεμιστών οι οποίοι αποθάνουν κατά την μάχην άπαντας θα θάψω. Και νικήσας διά του πολέμου τους βαρβάρους, ουδεμίαν εκ των πόλεων αι οποίαι επολέμησαν υπέρ της Ελλάδος θα καταστρέψω, εκείνας όμως αι οποίαι προετίμησαν να λάβουν το μέρος του βαρβάρου απάσας θα καταστήσω φόρου υποτελείς· και εκ των ιερών τα οποία οι βάρβαροι επυρπόλησαν ή κατέρριψαν, ουδέν απολύτως θα ανοικοδομήσω, αλλά θα αφήσω να μένουν διά τους μεταγενεστέρους μνημεία της ασεβείας των βαρβάρων».

Και ούτω λοιπόν, ω άνδρες, εξαιρετικά πιστοί ενέμειναν εις τον όρκον τούτον όλοι, ώστε και την εύνοιαν των θεών με το μέρος των είχον βοηθόν, και ενώ όλοι οι Έλληνες ανδρείοι εδείχθησαν εις τον αγώνα εκείνον, κατ' εξοχήν η πόλις σας ηυδοκίμησεν. Αλλά και δι' αυτό, δεν θα υπήρχε πράγμα πλέον αποτρόπαιον από τούτο, οι μεν πρόγονοί σας να έχουν το θάρρος να αποθνήσκουν διά να μην αμαυρούται το γόητρον της πόλεως, σεις δε να μην τιμωρήτε τους καταισχύναντας αυτήν, αλλά να ανέχεσθε να βλέπητε την εις όλους ανήκουσαν και μετά πολλών μόχθων συλλεχθείσαν εύκλειαν να καταστρέφηται από των παρομοίων ανθρώπων την ανανδρίαν.


14. ΑΙΣΧΙΝΗΣ (389-314 π.Χ.)
Περ φημος αρχαίος ρήτορας και πολιτικός, που συγκαταλέγεται στον κανόνα των δέκα κορυφαίων αττικών ρητόρων. Ήταν γιος του Ατρομήτου και της Γλαυκοθέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα απο φτωχούς γονείς γι’αυτό δεν μπόρεσε να φοιτήσει στην σχολή του Ισοκράτη και του Πλάτωνα. Σαν δημόσιος υπογραμματέας είχε την ευκαιρία να αποκτήσει πλούσιες γνώσεις σχετικά με την νομοθεσία των Αθηνών. Η σταδιοδρομία του στην πολιτική υπήρξε πολυδιάστατη. Μετά την τελευταία του δίκη, θέμα της οποίας υπήρξε η διαφωνία του να τιμηθεί ο Δημοσθένης με χρυσό στέφανο για την αρετή και τον πατριωτισμό του το της οποίας αποτέλεσμα δυσμενές, ο Αισχίνης αυτοεξορίστηκε στην Ρόσο όπου ίδρυσε ρητορική σχολή. Πέθανε το 314. Απο τα έργα του διασώθηκαν μόνον τρείς λόγοι οι οποίοι θεωρούνται εξαιρετικά δείγματα ρητορικής τέχνης.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΚΑΤΑ ΚΤΗΣΙΦΩΝΤΟΣ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 13

Μετάφραση:

Ναι, αλλά είναι δημοκρατικός. Αν βέβαια μείνετε στα ωραία του λόγια, θα εξαπατηθείτε, όπως και στο παρελθόν, αν όμως δείτε τον χαρακτήρα του και την αλήθεια, δεν θα εξαπατηθείτε. Ο απολογισμός ας γίνει ως εξής: εγώ θα απαριθμήσω μαζί σας ποια προσόντα πρέπει να διαθέτει ο δημοκρατικός και σώφρων άνδρας και παράλληλα θα σκιαγραφήσω τι είδους άνθρωπος θα πρέπει να είναι λογικά ο ολιγαρχικός και αστόχαστος· εσείς πάλι με την σειρά σας, συγκρίνοντας τη μια εικόνα με την άλλη, εξετάστε σε ποια από τις δύο κατηγορίες ανήκει αυτός, όχι με βάση το τι δηλώνει, αλλά το πώς ζει.
Νομίζω λοιπόν πως όλοι σας θα συμφωνήσετε ότι ο δημοκρατικός άνθρωπος πρέπει να διαθέτει τα εξής: πρώτον, να είναι ελεύθερος και από πατέρα και από μητέρα, για να μην φτάσει, λόγω της βεβαρυμένης καταγωγής του, να είναι εχθρικός προς τους νόμους που συνέχουν τη δημοκρατία· δεύτερον, πρέπει εκ μέρους των προγόνων του να έχει να επιδείξει κάποια προσφορά προς την δημοκρατία, το απολύτως απαραίτητο, ή να μην υπάρχει κανενός είδους έχθρα, για να μην επιχειρήσει να βλάψει την πόλη στην προσπάθειά του να αποκαταστήσει τους προγόνους του που ατύχησαν.
Τρίτον, οφείλει να είναι εγκρατής και μετρημένος στην καθημερινή του ζωή, για να μην τον αναγκάζουν οι υπέρογκες δαπάνες να δωροδοκείται εις βάρος του δήμου. Τέταρτον, πρέπει να έχει ορθή κρίση και να είναι ικανός αγορητής· γιατί είναι όντως ωραίο αφενός η ευστροφία του να επιλέγει τα άριστα, αφετέρου η ρητορική παιδεία του και η ευφράδειά του να πείθει τους ακροατές· αν δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν και τα δύο, η ορθή κρίση πρέπει οπωσδήποτε να προτάσσεται πάντα της ευφράδειας. Πέμπτον, πρέπει να είναι γενναίος, για να μην εγκαταλείπει τον δήμο στις δυσκολίες και τους κινδύνους. Ο ολιγαρχικός από την άλλη πρέπει να έχει ακριβώς τα αντίθετα από αυτά. Ποιος ο λόγος να τα διεξέρχομαι εκ νέου; Εξετάστε λοιπόν τι από αυτά ισχύει στην περίπτωση του Δημοσθένη· και ας είναι ο έλεγχος απολύτως ακριβοδίκαιος.

(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)


15. ΥΠΕΡΕΙΔΗΣ (389-322 π.Χ.)
Ήταν πολιτικός και στρατηγός της Αθήνας. πήρε ενεργό μέρος στα πολιτικά της πατρίδας του δίπλα στον Δημοσθένη εναντίον του Φιλίππου της Μακεδονίας. Μετά την ήττα των Αθηναίων στη Μάχη της Κραννώνας, ο Υπερείδης κατέφυγε στο ιερό του Αιακούστην Αίγινα, όπου και τον συνέλαβαν. Η παράδοση λέει ότι έκοψε την γλώσσα του με τα δόντια του για να μην αναγκαστεί να προδώσει. Ο σπουδαιότερος λόγος του ήταν ο Επιτάφιος για κείνους που έπεσαν στο Λαμιακό πόλεμο. Μετά την ήττα των Αθηναίων στον Λαμιακό πόλεμο τον σκότωσε ο Αντίπατρος.

 



Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:


05 ypereidhs epitafios














Αρχαίο κείμενο:


keimeno 14

Μετάφραση:

Είναι ίσως δύσκολο να παρηγορηθούν άνθρωποι που τους χτύπησαν τόσο βαριές συμφορές. Τα πένθη δεν ανακουφίζονται ούτε με λόγους ούτε με νόμους. Το μέγεθος της λύπης καθορίζεται από τον χαρακτήρα του καθενός μας και την αγάπη που είχε για τον νεκρό. Και όμως· πρέπει να δείξουμε θάρρος, να μετριάσουμε, όσο μπορούμε, τον πόνο μας, και να μην έχουμε συνεχώς στο μυαλό μας τον θάνατο των αγαπημένων μας προσώπων αλλά και την αρετή που άφησαν φεύγοντας από τον κόσμο αυτόν.Γιατί δεν έχουν πάθει μόνο συμφορές που αξίζουν τον θρήνο, αλλά έχουν κάνει και έργα που αξίζουν τον έπαινο. Βεβαίως δεν έζησαν ώς τα βαθιά γεράματα, κέρδισαν εντούτοις καλή φήμη που θα παραμείνει αγέραστη και έτσι πάντα θα καλοτυχίζονται. Όσοι πέθαναν χωρίς να αφήσουν απογόνους, θα έχουν τέκνα αθάνατα τους επαίνους των Ελλήνων. Όσοι άφησαν παιδιά ορφανά, η εύνοια της πατρίδας θα τα κηδεμονεύσει.Αλλά και ακόμη· αν ο θάνατος είναι σαν να μην είχε ο άνθρωπος ποτέ γεννηθεί, έχουν οι νεκροί μας απαλλαγεί από τις αρρώστιες, τις στενοχώριες και τα άλλα δυσάρεστα που λυμαίνονται την ανθρώπινη ζωή. Και τέλος, αν όπως θέλουμε να πιστεύουμε, οι νεκροί έχουν στον Άδη τη δική τους ζωή, αν η θεότητα τους φροντίσει, τότε είναι φυσικό ότι ιδιαίτερη αγάπη θα δείξει σ αυτούς που υπερασπίστηκαν τις τιμές των θεών όταν κινδύνευαν να καταργηθούν.

(μετάφραση Μ. Ζ. Κοπιδάκης)


16. ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ (384-322 π.Χ.)
Ήταν ρήτορας που αναδείχθηκε πολιτικός και στρατηγός της αρχαίας Αθήνας. Θεωρείται ο σημαντικότερος ρήτορας της αρχαιότητας και όλων των εποχών, μαθητής του Ισοκράτη και του Ισαίου. Έγραψε περίπου 60 λόγους, 42 δικανικούς, 17 πολιτικούς, έναν πανηγυρικό, καθώς και διάφορες επιστολές. Σώθηκαν 56 προοίμια λόγων και 9 λόγοι χάθηκαν. Τα έργα του κυκλοφόρησαν σε πολλές εκδόσεις και σε διάφορες χώρες. Ιδιαίτερα γνωστός είναι ο «πρ Κτησιφντος περ το στεφάνου
», που γράφτηκε το 330 π.Χ. και αποτελεί πρότυπο ύφους, υπόδειγμα φιλοπατρίας και μνημείο ρητορικής δεινότητας.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΚΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΟΥΣ»

Αρχαίο κείμενο:


keimeno 15

Μετάφραση:

Υπάρχουν πολλά εδώ, ανάλογα των οποίων δεν υπάρχουν αλλού, υπάρχει όμως και ένα που είναι το πιο χαρακτηριστικό και το πιο αξιοσέβαστο, το δικαστήριο του Αρείου πάγου, για το οποίο είναι δυνατόν να λεχθούν τόσα εγκωμιαστικά, που είτε τα έχουμε ακουστά και ανήκουν στη σφαίρα του μύθου είτε τα γνωρίζουμε εμείς οι ίδιοι, όσα για κανένα άλλο δικαστήριο· από αυτά αξίζει, δείγματος χάριν κατά κάποιον τρόπο, να ακούσετε ένα ή δύο. Κατ αρχήν, την παλαιά εποχή, όπως παραδίδεται από στόμα σε στόμα, σ αυτό το δικαστήριο και μόνο συγκατατέθηκαν να δώσουν και να λάβουν ικανοποίηση για φόνο θεοί και να εμφανιστούν ως δικαστές διαδίκων που διαφώνησαν μεταξύ τους, να λάβει, όπως λέγεται, ικανοποίηση ο Ποσειδώνας από τον Άρη για τον γιο του τον Αλιρρόθιο και να εμφανιστούν ως δικαστές ανάμεσα στις Ευμενίδες και τον Ορέστη οι δώδεκα θεοί. Αυτά λοιπόν είναι τα παλαιά· όσον αφορά τώρα σε εκείνα που ακολούθησαν αργότερα, τούτο είναι το μόνο δικαστήριο από το οποίο ούτε τύραννος ούτε ολιγαρχία ούτε δημοκρατία δεν τόλμησε να αφαιρέσει την αρμοδιότητα να εκδικάζει τις υποθέσεις φόνου, αλλά όλοι θεωρούν ότι σε τέτοιες περιπτώσεις η δικαιοσύνη που θα απέδιδαν οι ίδιοι δεν θα είχε το κύρος που έχει η δικαιοσύνη που αποδίδεται από το συγκεκριμένο δικαστήριο. Επιπλέον, εκτός από αυτά, που είναι όπως τα περιγράφω, μόνο εδώ κανείς έως σήμερα, ούτε κατηγορούμενος που καταδικάστηκε ούτε κατήγορος που έχασε την δίκη, δεν απέδειξε ότι η απόφαση που εκδόθηκε υπήρξε άδικη.[...]

[...]Γνωρίζετε ασφαλώς όλοι ότι στον Άρειο πάγο, όπου ο νόμος επιτρέπει και επιτάσσει να εκδικάζονται οι υποθέσεις ανθρωποκτονίας, εκείνος που κατηγορεί κάποιον ότι έχει διαπράξει ένα τέτοιο έγκλημα, κατ
αρχάς ορκίζεται επικαλούμενος τον αφανισμό τον δικό του και του γένους του και του σπιτιού του· έπειτα, ο όρκος που δίνει δεν είναι ο τυχών, αλλά ένας όρκος που δεν τον δίνει κανείς σε καμία άλλη περίπτωση· στέκεται όρθιος πάνω στα κομμένα μέλη κάπρου, κριού και ταύρου, που έχουν μάλιστα σφαγεί από τα πρόσωπα που πρέπει και τις ημέρες που πρέπει, ώστε τα πάντα, και ως προς το χρόνο και ως προς τα εμπλεκόμενα πρόσωπα, να έχουν πραχθεί, στο μέτρο του δυνατού, σύμφωνα με τις ιερές επιταγές. Μετά και από αυτά, εκείνος που έδωσε τέτοιον όρκο δεν γίνεται ακόμα πιστευτός, αλλά αν αποδειχθεί ότι δεν λέει την αλήθεια, χρεώνεται την επιορκία για τα παιδιά του και το γένος του και δεν κερδίζει τίποτα. Αν πάλι κριθεί ότι η κατηγορία ευσταθεί και καταδικαστεί ο δράστης για φόνο, ούτε και τότε δεν έχει εξουσία επί του καταδικασθέντος· εξουσία να τον τιμωρήσουν εκείνον έχουν οι νόμοι και τα εντεταλμένα πρόσωπα, ενώ ο κατήγορος έχει απλώς το δικαίωμα να δει να επιβάλλεται στον καταδικασμένο η τιμωρία που όρισε ο νόμος, πέραν τούτου τίποτε άλλο. Και για μεν τον κατήγορο ισχύουν αυτά· για τον κατηγορούμενο τώρα τα σχετικά με την ορκοδοσία είναι τα ίδια, έχει όμως το δικαίωμα να εγκαταλείψει την πόλη μετά την πρώτη απολογία, και ούτε ο κατήγορος ούτε οι δικαστές ούτε άλλος κανείς έχει εξουσία να τον εμποδίσει. Για ποιο λόγο άραγε, άνδρες Αθηναίοι, υπάρχουν αυτές οι ρυθμίσεις; Επειδή εκείνοι που εξ αρχής εθέσπισαν αυτούς τους κανόνες, όποιοι τέλος πάντων ήσαν, είτε ήρωες είτε θεοί, δεν φάνηκαν σκληροί με τις ατυχίες, αλλά, στο βαθμό που ήταν πρέπον, ανακούφισαν ανθρώπινα τις συμφορές.


(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)


«
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ»

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 16

Μετάφραση:

Αν πάντως, Αισχίνη, η επιλογή σου είναι να εξετάσεις οπωσδήποτε την προσωπική μου τύχη, παράβαλέ την με την δική σου και, αν διαπιστώσεις ότι η τύχη μου είναι καλύτερη από την δική σου, πάψε να την χλευάζεις. Εξέτασέ την λοιπόν από την αρχή-αρχή. Και μην μου καταλογίσει κανείς μα τον Δία την παραμικρή έλλειψη ευαισθησίας. Γιατί εγώ δεν θεωρώ νουνεχή ούτε αυτόν που ονειδίζει κάποιον για την φτώχια του ούτε εκείνον που έζησε μέσα στην αφθονία και επαίρεται γι αυτό· με αναγκάζουν όμως οι διαβολές και οι συκοφαντίες αυτού του αδίσταχτου ανθρώπου να μιλήσω και για τέτοια θέματα, στα οποία εγώ θα αναφερθώ, στο βαθμό που μου επιτρέπουν οι περιστάσεις, με την μέγιστη δυνατή διακριτικότητα.
Εγώ λοιπόν, Αισχίνη, είχα την άνεση, όταν ήμουν παιδί, να φοιτώ στα σχολεία που έπρεπε και να έχω όλα όσα απαιτείται να έχει κάποιος προκειμένου να μην κάνει κάτι επονείδιστο από ανέχεια· αργότερα, όταν ενηλικιώθηκα, μπορούσα να κάνω πράγματα ανάλογα με τις προϋποθέσεις αυτές, να αναλαμβάνω χορηγός, τριήραρχος, να εισφέρω εκτάκτως μεγάλα ποσά, να μην απουσιάζω από καμιά γενναιόδωρη προσφορά ούτε ιδιωτική ούτε δημόσια, αλλά να είμαι χρήσιμος και στην πόλη και στους φίλους· τέλος, όταν πήρα την απόφαση να ασχοληθώ με τα κοινά, είχα τη δυνατότητα να επιλέξω να πολιτευτώ με τέτοιο τρόπο, ώστε να έχω στεφανωθεί πολλές φορές και από την πατρίδα μου και από πολλούς άλλους Έλληνες και ακόμα και εσείς, οι εχθροί μου, να μην επιχειρήσετε να πείτε ότι οι επιλογές μου δεν υπήρξαν τουλάχιστον τιμητικές.
Εμένα λοιπόν τέτοια τύχη με συνόδευσε στην ζωή μου και παρ όλο που θα μπορούσα να πω και άλλα πολλά γι αυτήν, τα παραλείπω, επειδή δεν θα θελα να ενοχλήσω κάποιους αναφερόμενος σ αυτά για τα οποία σεμνύνομαι. Εσύ όμως, ο σπουδαίος άνδρας που αντιμετωπίζει τους άλλους αφ υψηλού, εξέτασε παράλληλα ποια ήταν η δική σου τύχη, εξαιτίας της οποίας, όταν ήσουν παιδί, μεγάλωσες μέσα σε απερίγραπτη ένδεια, βοηθούσες σαν υπηρέτης τον πατέρα σου στο σχολείο, έτριβες το μελάνι, ξεσκόνιζες τους πάγκους, σκούπιζες την αίθουσα, η θέση σου ήταν θέση δούλου, όχι ελεύθερου παιδιού· όταν πάλι έγινες άντρας, διάβαζες τις φυλλάδες, όταν η μητέρα σου έκανε τις μυήσεις, και συνέπραττες και σε όλες τις άλλες αγυρτείες, την νύχτα φορούσες στους μυούμενους την νεβρίδα, τους έβαζες να κρασοπίνουν από τον κρατήρα, διεκπεραίωνες τον καθαρμό τους αλείφοντάς τους με πηλό και με πίτουρα, και αφού τους σήκωνες όρθιους μετά τον καθαρμό, τους έλεγες να φωνάζουν «ξέφυγα από το κακό, βρήκα το καλύτερο» και καμάρωνες που κανείς έως τότε δεν είχε αλαλάξει τόσο δυνατά (κάτι που το πιστεύω βέβαια και εγώ· γιατί μην φανταστείτε ότι φωνάζει τόσο δυνατά, και δεν αλαλάζει διαπεραστικότατα)· τις ημέρες πάλι οδηγούσες μέσα από τους δρόμους τους ωραίους θιάσους, τους στεφανωμένους με το μάραθο και τη λεύκη, κρατούσες σφιχτά τα φίδια με τα φουσκωμένα μάγουλα, τα ανάδευες πάνω από το κεφάλι σου, εκραύγαζες «εο σαβο», χόρευες από πάνω το «Ὑῆς ττης, ττης Ὑῆς», ενώ οι γριούλες σε αποκαλούσαν κορυφαίο και αρχηγό και κιστοφόρο και λικνοφόρο και τα παρόμοια και ως αμοιβή γι αυτά έπαιρνες πίτες, κουλούρια και παστέλια, γι αυτά ποιος δεν θα εμακάριζε αλήθεια τον εαυτό του και την τύχη του; Και όταν έπειτα έγινε η εγγραφή σου στους δημότες, όπως τέλος πάντων έγινε, αυτό το αφήνω κατά μέρος, όταν λοιπόν έγινε η εγγραφή, έσπευσες την ίδια στιγμή να διαλέξεις για τον εαυτό σου την πιο τιμητική απασχόληση, να υπηρετείς ως γραμματέας και κλητήρας ανθυποαξιωματούχων. Όταν κάποτε εγκατέλειψες και αυτήν σου την δραστηριότητα, αφού έκανες ο ίδιος όλα όσα προσάπτεις στους άλλους, με τον μετέπειτα βίο σου ουδόλως μα τον Δία εντρόπιασες την προηγούμενη διαδρομή σου, αλλά αφού εκμίσθωσες τον εαυτό σου στον Σιμύκα και τον Σωκράτη, τους γνωστούς εκείνους ηθοποιούς με τις αγριοφωνάρες, έπαιζες ως τριταγωνιστής και μάζευες σύκα, σταφύλια, ελιές, όπως ο οπωροπώλης από τα ξένα χτήματα, κερδίζοντας περισσότερα από αυτά παρά από τους δραματικούς αγώνες, που για σας ήσαν αγώνες ζωής ή θανάτου· γιατί υπήρχε πόλεμος ανελέητος και χωρίς ανακωχή ανάμεσα σε σας και τους θεατές, και επειδή δέχτηκες απ αυτούς πολλά τραύματα, έχεις κάθε λόγο να λοιδορείς ως δειλούς εκείνους που δεν αντιμετώπισαν τέτοιους κινδύνους.

(μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλος)


17. ΔΕΙΝΑΡΧΟΣ (360-290 π.Χ.)

Ήταν ο τελευταίος από τους δέκα Αττικούς ρήτορες, γιος του Σώστρατου . Μετοίκησε από νωρίς στην Αθήνα, και στην ηλικία περίπου των 25 ήταν ήδη ενεργός σαν λογογράφος. Οι πολιτικές προτιμήσεις του Δεινάρχουν ήταν προς μία αθηναϊκή ολιγαρχία κάτω από Μακεδονικό έλεγχο· πρέπει ωστόσο να υπενθυμίζεται ότι δεν ήταν Αθηναίος πολίτης. Τα χρόνια μεταξύ του 317 και του 307 ήταν τα πιο αποδοτικά στην ζωή του. Με την πτώση του Δημητρίου του Φαληρέως την αποκατάσταση της δημοκρατίας από το Δημητρίου του Πολιορκητή, ο Δείναρχος καταδικάστηκε σε θάνατο και αποσύρθηκε στην εξορία στην Χαλκίδα, στην Εύβοια. Γύρω στο 292, χάρη στον φίλο του Θεόφραστο, μπόρεσε να επιστρέψει στην Αθήνα. Ο Δείναρχος πέθανε στην Αθήνα γύρω στο 291 π.Χ..

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 3ος – 1ος αιώνας π.Χ.

18. ΗΓΗΣΙΑΣ Ο ΜΑΓΝΗΣ (3ος αιώνας π.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας ρήτορας και σοφιστής από τη Μαγνησία της Μικράς Ασίας, παρά το όρος Σίπυλο. Ο Ηγησίας θεωρείται ο ιδρυτής της πρώτης Ασιανής ρητορικής σχολής, η οποία άκμασε και στην Ρόδο και την χαρακτηρίζει εκζήτηση, έλλειψη ιδεών και συναισθημάτων, ευφυολογήματα και κάθε είδους εντυπωσιασμοί. Ο ίδιος ο Ηγησίας υπεστήριζε ότι εμιμείτο το απλό ύφος του Λυσία με τις σύντομες προτάσεις, και είχε εφαρμόσει την τεχνοτροπία αυτή σε διάφορα έργα του, όπως στην «Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου», την οποία ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσέας θεωρεί ως υπόδειγμα ακαλαισθησίας, παραθέτει μάλιστα και μία σελίδα προκειμένου να πείσει τον αναγνώστη για τα παραπάνω ελαττώματα.

19. ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ (110-40 π.Χ.)
Γεννήθηκε στα Γάδαρα της Παλαιστίνης και ήταν Έλληνας επικούρειος φιλόσοφος και ποιητής, με πλούσιο συγγραφικό έργο. Φιλοσοφικά κείμενά του ανακαλύφθηκαν σχετικά πρόσφατα, όταν στα μέσα του 18ου αιώνα στο Ηράκλειο σημερινό Ερκολάνο, μια παραθαλάσσια πόλη πλησίον της Πομπηίας, η αρχαιολογική ανασκαφή έφερε στο φως 1100 περίπου παπυρικά κείμενα που βρέθηκαν θαμμένα (αποτέλεσμα της γνωστής ηφαιστιακής έκρηξης) στο εσωτερικό μιας επιβλητικής ρωμαϊκής βίλας.

20. ΜΑΡΚΟΣ ΤΥΛΛΙΟΣ ΚΙΚΕΡΩΝ (106-43 π.Χ.)
Μεγάλος Ρωμαίος ρήτορας, σημαντικός πολιτικός και πολυτάλαντος συγγραφέας, μετέφερε την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και ρητορική στην Δύση. Φιλοσοφικά ασπάστηκε περισσότερο τους Έλληνες στωικούς - ήταν μαθητής του Διόδοτου - στην μετριοπαθή εκδοχή τους. Οι φιλοσοφικοί του στοχασμοί αποτυπώνονται κυρίως στα έργα «Ακαδημαϊκά», «Για τα όρια του καλού και του κακού», «Περί φιλίας», «Για τους θεούς», «Για τα γηρατειά», «Για το πεπρωμένο», «Για την μαντική», «Για τα καθήκοντα» κ.ά. 

22. ΑΡΙΣΤΟΚΛΗΣ Ο ΡΟΔΙΟΣ (1ος αιώνας π.Χ.)
Ρόδιος γραμματικός και ρήτορας (1ος αι. π.Χ.). Ο Ερωτιανός αναφέρει ότι έγραψε έργο σχετικό με τον Ιπποκράτη, καθώς και έργο με τον τίτλο «Περί διαλέκτων». Ο Αμμώνιος αναφέρει και ένα άλλο έργο του με τίτλο «Περί ποιητικής». Δεν πρέπει να συγχέεται με άλλον Αριστοκλή, ο οποίος σύμφωνα με τον Αθήναιο έγραψε έργο «Περί χορών», «Περί μουσικής».

ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΙΚΗ ΕΠΟΧΗ: 1ος - 4ος αιώνας μ.Χ.

23. ΗΡΩΔΗΣ Ο ΑΤΤΙΚΟΣ (101/102-177 μ.Χ.)
Ήταν περιώνυμος και βαθύπλουτος Αθηναίος ρήτορας και σοφιστής, ο γνωστότερος εκπρόσωπος της λεγόμενης Δεύτερης Σοφιστικής και μεγάλος ευεργέτης όχι μόνο της Αθήνας αλλά και άλλων πόλεων στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία. Ανήλθε σε διάφορα ρωμαϊκά αξιώματα, έγινε μέλος της ρωμαϊκής Συγκλήτου και υπήρξε ο πρώτος Έλληνας «ύπατος στρατηγός». Έγραψε «διαλέξεις», «μελέτες» και «εφημερίδες» (ημερολογιακές σημειώσεις από τα μαθήματα που παρέδιδε), «εγχειρίδια» βοήθειας για τους μαθητές του και περιλήψεις των μαθημάτων, καθώς και «καίρια» (σημειώσεις που κρατούσε μετά την απαγγελία των αυτοσχέδιων λόγων του).

24. ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ Ο ΣΑΜΟΣΑΤΕΥΣ (125-180 μ.Χ.)
Ήταν ρήτορας και σατιρικός συγγραφέας που έγραφε στην ελληνική γλώσσα. Ήταν ο δημιουργός του σατιρικού διαλόγου και από τους σημαντικότερους αττικιστές συγγραφείς της Δεύτερης σοφιστικής. 

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα: 

«ΠΕΡΙ ΠΕΝΘΟΥΣ» 

Αρχαίο κείμενο:

keimeno 17

Μετάφραση:

1. Πραγματικά αξίζει τον κόπο να παρατηρεί κανείς όσα κάνουνε και λένε οι περισσότεροι άνθρωποι σε καταστάσεις πένθους, καθώς και όσα επαναλαμβάνουν κάθε τόσο όσοι προσπαθούνε τάχα να πούνε λόγια παρηγοριάς: Ότι θεωρούν αβάσταχτα όσα συμβαίνουν και στους ίδιους τους πενθούντες και σ' εκείνους για τους οποίους πενθούν, ενώ, μα τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη, Δεν έχουν καμιά απολύτως σαφή γνώση ούτε αν αυτά είναι δυσάρεστα και αξιοθρήνητα ούτε, αντίθετα, αν είναι ευχάριστα και προτιμότερα για τους εκλιπόντες, παραδίδονται όμως στη λύπη σύμφωνα με το έθιμο και τη συνήθεια. Όταν λοιπόν κάποιος πεθάνει, κάνουν τα εξής —αλλά θα προτιμούσα να πω προηγουμένως ποιες αντιλήψεις έχουν για τον ίδιο τον θάνατο' έτσι θα γίνει φανερό για ποιο λόγο ακολουθούν όλες εκείνες τις περιττές συνήθειες.

2. Ο πολύς κόσμος λοιπόν, εκείνοι δηλαδή που οι σοφοί τους ονομάζουν απαίδευτους, βασισμένοι για τα ζητήματα αυτά και στον Όμηρο και στον Ησίοδο και στους άλλους μυθοποιούς, και δίνοντας κύρος νόμου στην ποίηση τους, έχουν την πεποίθηση ότι υπάρχει κάτω από τη γη ένας βαθύς τόπος, ο Άδης, που είναι μεγάλος και ευρύχωρος και κατασκότεινος και ανήλιος, και δεν ξέρω πώς νομίζουν ότι φωτίζεται, ώστε να μπορεί ο καθένας να βλέπει τους άλλους παρευρισκόμενους. Σ' αυτό το χάσμα βασιλεύει ένας αδελφός του Δία, που ονομάζεται Πλούτωνας, και που τιμήθηκε με αυτή την προσφώνηση, όπως μου έλεγε κάποιος από τους ειδικούς σε τέτοιου είδους θέματα, εξαιτίας του πλούτου του σε νεκρούς. Αυτός λοιπόν ο Πλούτωνας, λένε, καθόρισε τη διακυβέρνηση και τη ζωή στον κάτω κόσμο με τον ακόλουθο τρόπο: Ο ίδιος έχει κληρωθεί να είναι άρχοντας των πεθαμένων, και όταν τους υποδεχτεί και τους παραλάβει, τους κρατά με δεσμά από τα οποία δεν μπορεί κανείς να ξεφύγει, και δεν επιτρέπει σε κανέναν απολύτως να πάρει τον δρόμο για τον επάνω κόσμο, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις μέσα σε όλους τους αιώνες, και για εξαιρετικά σημαντικούς λόγους.

3. Γύρω από τη χώρα του κυλούν ποτάμια μεγάλα και τρομακτικά, και μόνο από τα ονόματα τους: Ονομάζονται Κωκυτοί και Πυριφλεγέθοντες και τα παρόμοια. Και το σημαντικότερο, η Αχερουσία λίμνη βρίσκεται στην αρχή και υποδέχεται πρώτη τους νεοφερμένους, και δεν μπορεί κανείς να τη διασχίσει ή να την παρακάμψει χωρίς τη βοήθεια του περαματάρη, γιατί είναι και πολύ βαθιά για να την περάσει κανείς περπατώντας, και πολύ μεγάλη για να τη διασχίσει κανείς κολυμπώντας, και γενικά δεν είναι δυνατό να την περάσουν πετώντας ούτε καν τα πεθαμένα πουλιά.

4. Κοντά στην κατωφέρεια και στην πύλη, που είναι από ατσάλι, έχει εγκατασταθεί ο ανεψιός του βασιλιά, ο Αιακός, στον οποίο έχει ανατεθεί η φρουρά, και δίπλα του ένα σκυλί τρικέφαλο με πολύ κοφτερά δόντια, που κοιτάζει φιλικά και ειρηνικά όσους καταφθάνουν, εκείνους όμως που προσπαθούν να δραπετεύσουν τους γαβγίζει και τους τρομάζει με ορθάνοιχτο το στόμα του.

5. Όταν λοιπόν περάσουν την λίμνη, τους καλωσορίζει παραμέσα ένα μεγάλο λιβάδι, γεμάτο ασφοδέλους, και ένα ποτό που καταπολεμά τη μνήμη, γι' αυτό άλλωστε ονομάζεται «της Λησμονιάς». Όλα αυτά ασφαλώς τα διηγήθηκαν στους παλαιούς, όταν επέστρεψαν από κει, η Άλκηστη και ο Πρωτεσίλαος, οι Θεσσαλοί, και ο Θησέας, ο γιος του Αιγέα, και ο ομηρικός Οδυσσέας, πολύ σοβαροί και αξιόπιστοι μάρτυρες, που, κατά τη γνώμη μου, δεν θα ήπιαν από την πηγή, γιατί αλλιώς δεν θα τα θυμούνταν.

6. Ο Πλούτωνας λοιπόν και η Περσεφόνη, όπως είπαν εκείνοι, διαφεντεύουν και έχουν την εξουσία πάνω στα πάντα, τους υπηρετούν όμως και συνεργάζονται στη διακυβέρνηση πολύς κόσμος, Ερινύες, Ποινές, Φόβοι, και ο Ερμής, αλλά αυτός δεν είναι πάντοτε μαζί τους.

7. Υπαρχηγοί πάντως και σατράπες και δικαστές είναι διορισμένοι δύο, ο Μίνωας και ο Ραδάμανθης από την Κρήτη, που είναι γιοι του Δία. Αυτοί τους καλούς και δίκαιους ανθρώπους και όσους έζησαν ενάρετα, όταν συγκεντρωθούν πολλοί, τους στέλνουνε, σαν σε αποικία, στα Ηλύσια Πεδία, για να συμμετάσχουν στην πιο υπέροχη ζωή.


25. ΕΡΜΟΓΕΝΗΣ Ο ΤΑΡΣΕΥΣ (160-230 μ.Χ.)
Ήταν ρήτορας από την Ταρσό Κιλικίας, ο σημαντικότερος, στην περιοχή της ρητορικής θεωρίας, συγγραφέας της αυτοκρατορικής εποχής. Φαίνεται ότι τα σημαντικότερα έργα του τα έγραψε σε νεανική ηλικία, γιατί κατόπιν περιέπεσε σε κατάσταση διανοητικής ανικανότητας “εξέστη των φρενών” και πέθανε περιφρονημένος. Το κύριο έργο του Ερμογένη είναι μια τριλογία που αποτελεί ένα σύνολο διδακτικών εγχειριδίων και θα μπορούσε να ονομαστεί «ρητορική τέχνη». Κυρίως συνόψισε με επιτυχία τις μελέτες των προγενεστέρων ρητοδιδασκάλων και, συνδέοντας την ρητορική με την φιλοσοφία, επηρέασε την διδασκαλία των μεταγενεστέρων και ιδιαίτερα των βυζαντινών σχολών. Πραγματεύτηκε συστηματικά τις διάφορες μορφές και κατηγορίες λόγου και διακρίθηκε για την αίσθηση του μέτρου και την καλαισθησία.


26. ΦΛΑΒΙΟΣ ΦΙΛΟΣΤΡΑΤΟΣ (160/170-244/249 μ.Χ.)
Ο Λούκιος Φλάβιος Φιλόστρατος είναι, μαζί με τον Δίωνα τον Χρυσόστομο, ο κύριος εκπρόσωπος της Δεύτερης Σοφιστικής. Χρονολογικά ήταν ο δεύτερος σοφιστής της οικογενείας των Φιλοστράτων και έτσι είναι γνωστός και ως Φιλόστρατος Β΄, αν και ο ίδιος αποκαλούσε τον εαυτό του Φιλόστρατος ο Αθηναίος. Γεννήθηκε στη Λήμνο. Πατέρας του ήταν ο σοφιστής και δραματικός ποιητής Φιλόστρατος ο Βέρος. Από τα σωζόμενα έργα του «φιλοστρατείου σώματος» αποδίδονται στον Φλάβιο Φιλόστρατο τα εξής: «Βίοι Σοφιστών» σε δύο βιβλία, «Ηρωικός», «Γυμναστικός», «Νέρων», «Επιστολές», «Βίος Απολλωνίου του Τυανέως». Παλαιότερα του αποδιδόταν και η πρώτη σειρά του έργου Εικόνες η οποία πλέον αποδίδεται στον Φιλόστρατο τον πρεσβύτερο
.

Ενδεικτικά αποσπάσματα έργων / Σωζόμενα:

«ΕΙΚΟΝΕΣ»

Αρχαίο κείμενο:


keimeno 18

Μετάφραση:

ΠΕΡΣΕΑΣ

Τούτη η θάλασσα δεν είναι βέβαια η Ερυθρά ούτε αυτοί είναι Ινδοί· είναι Αιθίοπες και ένας Έλληνας στην Αιθιοπία, και ο αγώνας που ο άνδρας ανέλαβε με την θέλησή του από έρωτα. Φαντάζομαι, θα έχεις ακουστά, παιδί μου, για τον Περσέα, που σκότωσε, λένε, ένα θαλάσσιο κήτος του Ατλαντικού, που έβγαινε στην ξηρά και ορμούσε πάνω στα κοπάδια και στους κατοίκους της χώρας.
Στον ζωγράφο αρέσει η ιστορία και νιώθει οίκτο για την Ανδρομέδα, επειδή την έριξαν βορά στο κήτος. Ο αγώνας έχει τώρα τελειώσει και το κήτος είναι πεσμένο στην ακτή, πλημυρισμένο στο αίμα που ρέει· η θάλασσα κοκκινίζει από το αίμα. Την Ανδρομέδα την ελευθερώνει από τα δεσμά της ο Έρωτας· είναι, ως συνήθως, ζωγραφισμένος με φτερά, αλλά, παρά τη συνήθεια, νεαρός,
ενώ παρουσιάζεται να ασθμαίνει και να μην έχει συνέλθει από τον κάματο. Γιατί ο Περσέας, πριν από την πράξη του, προσευχήθηκε στον Έρωτα να του συμπαρασταθεί και να εφορμήσει μαζί του από τον αέρα κατά του κήτους. Και εκείνος ήλθε και εισάκουσε τον Έλληνα.
Η κόρη πάλι είναι ωραία, καθώς είναι μια λευκή στην Αιθιοπία· ωραία είναι και η μορφή της. Θα ξεπερνούσε και μια τρυφερή Λυδή, μια σοβαρή Αθηναία, μια ρωμαλέα Σπαρτιάτισσα. Την κάνει μάλιστα πιο όμορφη η στιγμή· δεν μπορεί πράγματι να το πιστέψει, χαίρεται όμως μέσα στην έκπληξή της και κοιτάζει τον Περσέα, στον οποίο στέλνει ήδη ένα χαμόγελο. Εκείνος είναι ξαπλωμένος όχι μακριά από την κόρη, στην δροσερή χλόη που ευωδιάζει· ο ιδρώτας του στάζει στο χώμα, ενώ κρατά κρυμμένη την εικόνα της Γοργώς, για να μην την αντικρίσουν οι άνθρωποι και πετρώσουν.
Πολλοί βουκόλοι τού προσφέρουν γάλα και κρασί για να πιει· χαριτωμένοι Αιθίοπες με το αλλόκοτο χρώμα τους, χαμογελούν βλοσυρά και χαίρονται εμφανώς, σχεδόν όλοι όμοιοι μεταξύ τους. Ο Περσέας τα δέχεται και αυτά ασμένως· στηρίζεται στον αριστερό αγκώνα, σηκώνει το στήθος του, που φουσκώνει από το λαχάνιασμα, κοιτάζει το κορίτσι και αφήνει την χλαμύδα του να ανεμίζει στον αέρα, πορφυρή και βαμμένη από σταγόνες αίματος και ό,τι εκτόξευσε πάνω του το θηρίο κατά την πάλη τους. Ωχριούν οι απόγονοι του Πέλοπα δίπλα στον ώμο του Περσέα· γιατί καθώς ήταν όμορφος και ροδόχρωμος, έγινε ακόμη πιο ανθηρός από τον κάματο του αγώνα και οι φλέβες του έχουν φουσκώσει ελαφρά, όπως όταν λαχανιάζει κανείς έντονα. Πολλή χάρη κερδίζει και από την κόρη.

(μετάφραση Σταύρος Τσιτσιρίδης)


27. ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ (2ος αιώνας μ.Χ.)
Ήταν ρήτορας και γραμματικός από την Αλεξάνδρεια. Συνέταξε το Λεξικόν των δέκα ρητόρων, έργο που σώθηκε, αν και σε ατελή μορφή, και διεμόρφωσε το πρότυπο («ρήτορες του αττικού κανόνα») για τους Αττικούς ρήτορες, την ερμηνεία τους, αλλά και για την γνώση του αττικού δικαίου. Το επεξηγηματικού περιεχομένου λεξικό αυτό είχε βασισθεί σε συγγραφείς όπως ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, του οποίου το έργο έχει διασωθεί, και σε πηγές οι οποίες μας είναι γνωστές μόνον αποσπασματικά, όπως οι ατθιδογράφοι (Ελλάνικος) ή ακόμα ο γραμματικός Δίδυμος Χαλκέντερος. Περιέχει μεταξύ άλλων πληροφορίες για την αρχιτεκτονική, τη θρησκεία, τα πολιτεύματα και τα αττικά δικαστήρια. Σύμφωνα με τη Σούδα, ο Αρποκρατίων συνέγραψε επίσης το έργο- συλλογή «Ανθηρών συναγωγή», ένα είδος ανθολογίας εκφράσεων ή χρηστομάθειας, το οποίο όμως δεν διασώθηκε.

28. ΑΘΗΝΑΙΟΣ Ο ΝΑΥΚΡΑΤΙΤΗΣ (τέλη 2ου – αρχές 3ου αιώνας μ.Χ.)
Ήταν αρχαίος Έλληνας βιολόγος, φυτολόγος, ζωολόγος, γαστρονόμος, διαιτολόγος, μαθηματικός, ρήτορας και γραμματικός από την Ναυκράτιδα της Αιγύπτου. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και αργότερα στην Ρώμη. Κυριότερο έργο του ήταν το τριαντάτομο «Δειπνοσοφισταί», από το οποίο σώζεται μόνο η "Σύνοψις" σε 15 βιβλία, και αυτά αποσπασματικά. Το έργο του Αθήναιου είναι μια πηγή πληροφοριών για πλήθος χαμένων αρχαιοτέρων συγγραμμάτων. Άλλα έργα του, τα οποία δεν σώζονται, ήταν τα «Περί των εν Συρία βασιλευσάντων» και «Περί του θαλασσίου ιχθύος Θράττης».


****************


Πηγές:

http://dimoupoliteia.blogspot.gr/2013/11/blog-post.html
http://www.pare-dose.net/4220
https://el.wikisource.org
http://www.greek-language.gr
http://digitalschool.minedu.gov.gr
http://users.uoa.gr/~nektar/history/1antiquity/pericles_epitafios_logos.htm
http://greekworldhistory.blogspot.gr/2014/03/gaius-julius-caesar-100-44-x.html
http://www.gettyimages.co.uk
http://classicalfilologos.blogspot.gr/2012/09/blog-post.html
http://vizantinaistorika.blogspot.gr/2015/07/blog-post_45.html


Pin It

Σχετικά με Εμάς

Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού «ΕΛΞΕΥΣΙΣ», είναι Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία με έδρα τον Βόλο. Παρ' ό,τι προϋπήρχε σαν πολιτιστικός φορέας, προέκυψε η ανάγκη δημιουργίας του Ινστιτούτου, από την πολιτιστική πρόκληση των δράσεων, εκτός των Ελλαδικών πλέον συνόρων.

Φορέας πολιτισμού, με πολυετή πείρα και έντονη δραστηριότητα στις τέχνες και τον πολιτισμό. Ανάμεσα στους σκοπούς του είναι και οι προσεγγίσεις των πολιτισμικών – πολιτιστικών διαδρομών που αφορούνε στο σύνολό τους τον ελληνικό πολιτισμό, από την γέννησή του έως και σήμερα, αλλά και την διάδοσή του σε όλον τον κόσμο.


Περισσότερα...

Στοιχεία - Διεύθυνση

Επικοινωνία
"ΕΛΞΕΥΣΙΣ"
Παγκόσμιο Ινστιτούτο Ελληνικού Πολιτισμού
+30 24210 20038 / + 30 698 8085300
info@elxefsis.com
elxefsis@gmail.com
Διεύθυνση
Γαλλίας 73 / Μαγνησία - Βόλος
Τ.Κ. 38221